სიკვდილის შემდეგ ნათქვამი სიტყვები: დედამთილის ჩრდილში გატარებული ცხოვრება

— „არასოდეს იქნები ჩემი შვილისთვის ის, ვინც უნდა იყო!“ — ეს სიტყვები პირველად მაშინ მითხრა, როცა ზურას ცოლად გავყევი. სამზარეულოში ვიდექით, სუფრას ვაწყობდი, ხელები მიკანკალებდა, დედამთილი კი კუთხეში იდგა და თვალებში მიყურებდა ისე, თითქოს რაღაც დანაშაული ჩამედინა. მაშინ მეგონა, დრო ყველაფერს შეცვლიდა. მეგონა, რომ სიყვარული და ერთგულება საბოლოოდ მასაც შემაყვარებდა.

ოცდაათი წელი გავიდა იმ დღიდან. ოცდაათი წელი ვიყავი სიძე-დედამთილის უხილავ ომში ჩართული. ზურა ხშირად მეუბნებოდა: „დედაჩემია, უნდა გაუგო.“ მე კი ვცდილობდი, მაგრამ მისი სიჩუმე და ცივი მზერა უფრო მტკენდა, ვიდრე ხმამაღალი სიტყვები. ჩემი შვილებიც კი გრძნობდნენ ამ დაძაბულობას. ნინო ერთხელ მითხრა: „დედა, ბებო რატომ არ გიღიმის?“ ვერაფერი ვუპასუხე.

ჩვენი ოჯახი თბილისში ცხოვრობდა, მაგრამ ზურას სამსახურის გამო წლები ემიგრაციაში გავატარეთ — ჯერ საბერძნეთში, მერე იტალიაში. დედამთილი კი ყოველთვის ჩვენთან იყო. თითქოს ჩემი ცხოვრების ყველა მნიშვნელოვანი მომენტი მის ჩრდილში გადიოდა. როცა პირველი შვილი შემეძინა, დედამთილი გვერდით მედგა, მაგრამ მისი მზერა მაინც ცივი იყო. როცა მეორე შვილი დაიბადა, მხოლოდ ერთხელ ჩამეხუტა — ისიც იმიტომ, რომ ზურამ სთხოვა.

ერთხელ საბერძნეთში ყოფნისას ავად გავხდი. მაღალმა სიცხემ რამდენიმე დღე გამიტანა. დედამთილი ჩემს ოთახში შემოვიდა, წყალი მომიტანა და ჩუმად მითხრა: „შენ უნდა გამოჯანმრთელდე, ბავშვებს სჭირდები.“ იმ წამს მეგონა, რომ რაღაც შეიცვალა. მაგრამ მეორე დღეს ისევ ჩვეულებრივად დამელაპარაკა — მოკლედ და საქმიანი ტონით.

ზურა ხშირად მუშაობდა და გვიან ბრუნდებოდა. მე და დედამთილი სახლში მარტო ვრჩებოდით. ზოგჯერ ჩუმად ვტიროდი სამზარეულოში, როცა მეგონა, რომ არავინ მხედავდა. ერთხელაც შემოვიდა და მკითხა: „რატომ ტირი?“ ვერაფერი ვუპასუხე. მან კი მხოლოდ თავი გააქნია და წავიდა.

წლები გადიოდა. ბავშვები იზრდებოდნენ, მე კი სულ უფრო მეტად ვგრძნობდი თავს უცხოდ საკუთარ ოჯახში. დედამთილი არასოდეს მაფასებდა ჩემს შრომას — არც სუფრაზე დადებულ კერძებს, არც ბავშვების აღზრდას, არც იმას, რომ ზურას გვერდით ვიყავი ყველა სირთულეში. ერთხელაც ვკითხე: „რატომ არ გიყვარვარ?“ მან კი უპასუხა: „სიყვარული არ არის ვალდებულება.“

მეგობრები მეუბნებოდნენ: „გაიქეცი! ასე ცხოვრება არ შეიძლება.“ მაგრამ მე ვერ გავიქეცი — ზურას და ბავშვებს ვერ დავტოვებდი. იმედი მქონდა, რომ ოდესმე ყველაფერი შეიცვლებოდა.

დედამთილი მოულოდნელად გარდაიცვალა. ყველაფერი ისე სწრაფად მოხდა, რომ ვერც კი გავიაზრე. დაკრძალვის დღეს მთელი ოჯახი ერთად ვიყავით — ზურა გატეხილი იყო, ბავშვები ტიროდნენ. მე კი უცნაური სიცარიელე ვიგრძენი.

რამდენიმე კვირის შემდეგ ზურამ მისი ნივთების დალაგება დაიწყო. ერთ-ერთ უჯრაში წერილები ვიპოვეთ — დედამთილის ხელით დაწერილი დღიურები. თავიდან არ მინდოდა წაკითხვა, მაგრამ ზურამ insisted: „უნდა იცოდე, რას ფიქრობდა.“

პირველი გვერდიდანვე ცრემლები წამომივიდა:

„დღეს ჩემი რძალი პირველად მოვიდა ჩვენს სახლში. არ ვიცი, რატომ ვერ ვიღებ მას გულით. იქნებ იმიტომ, რომ ჩემი შვილი გაიზარდა და სხვას ეკუთვნის? იქნებ იმიტომ, რომ საკუთარი თავი დავკარგე ამ ოჯახში? ის კარგი ქალია, მაგრამ მე ვერ ვპატიობ საკუთარ თავს, რომ აღარ ვარ მთავარი.“

შემდეგ გვერდებზე წერდა ჩემს მზრუნველობაზე, ბავშვებზე, ჩემს მოთმინებაზე. ბოლოს კი ეწერა:

„ვიცი, რომ არასოდეს მითქვამს მისთვის მადლობა. ვიცი, რომ ბევრჯერ ვატკინე გული. იქნებ ოდესმე მაპატიოს.“

ეს სიტყვები გულში ჩამრჩა როგორც მძიმე ლოდი. მთელი ცხოვრება ვცდილობდი მის სიყვარულს დავიმსახურებდი და თურმე ისიც თავის ბრძოლაში იყო ჩართული — თავის შიშებთან და მარტოობასთან.

ზურა გვერდით დამიჯდა და ჩუმად მითხრა:
— „შენ საუკეთესო ხარ… მაპატიე, რომ ვერ დაგიცავი.“

მე კი მხოლოდ თავი დავუქნიე და ცრემლები წამომივიდა.

ახლა ხშირად ვფიქრობ: ნუთუ ასე უნდა იცხოვროს ადამიანმა — სიყვარულის მოლოდინში? ნუთუ შეიძლება გიყვარდეს ადამიანი, რომელიც არასოდეს გიღებს გულით? იქნებ ჩვენც უფრო მეტად უნდა ვისწავლოთ ერთმანეთის გაგება და პატიება?

თქვენ რას ფიქრობთ? შეიძლება თუ არა გვიან იყოს პატიება ან სიყვარული? როგორ უნდა იცხოვრო ოჯახში, სადაც შენი ადგილი მუდამ კითხვის ნიშნის ქვეშ დგას?