სუსანას დაბრუნება: სოფლის დაუვიწყარი წყენა და დედის ტკივილი

— „დედა, აქ რატომ მოვედი?“ — ვკითხე ჩურჩულით, როცა ჩვენი ძველი სახლის ჭიშკართან გავჩერდი. სიომ ჩამოიარა და თითქოს მთელი სოფლის ხმები მოიტანა: ჩურჩული, სიცილი, ძველი წყენა. დედაჩემი, ბარბარე, გვერდით მედგა, თვალებში სევდა და იმედი ერთდროულად ეწერა.

— „სუსანა, აქ შენი სახლია… იქნებ ახლა მაინც შეგვინდონ,“ — მითხრა და ხელი მომკიდა.

ოცდაათი წლის ვარ და ოცდაერთი წელია, რაც ეს სოფელი დავტოვე. მაშინ მხოლოდ ათი წლის ვიყავი, როცა დედამ ხელი ჩამკიდა და ქალაქში წამიყვანა. მამაჩემი არასდროს მინახავს — ამბობდნენ, რომ უცხოელი იყო, ამერიკელი სტუდენტი, რომელიც ბარბარეს ერთი ზაფხულის სიყვარულად დარჩა. სოფელში კი ეს ცოდვად ჩათვალეს. დედას მარტო ზრდიდა მამამისი — ჩემი პაპა, რომელიც ჩემს დაბადებას ვერ გადაიტანა და მალევე გარდაიცვალა. ბარბარე მარტო დარჩა, მე კი მისი სირცხვილი გავხდი.

მახსოვს, როგორ მიყურებდნენ მეზობლები: ზოგი მზაკვრულად იღიმოდა, ზოგი კი უბრალოდ თავს არიდებდა. ბავშვები არ მეთამაშებოდნენ — „უცხოელი ხარ,“ მეუბნებოდნენ. დედა ცდილობდა დაეცვა ჩემი ბავშვობა, მაგრამ სოფლის ენა უფრო ძლიერი აღმოჩნდა.

ახლა კი დავბრუნდი. ამერიკაში ცხოვრება არც ისე მარტივი იყო — იქაც უცხო ვიყავი. დედამ იქაც ვერ იპოვა ბედნიერება: მუშაობდა რესტორანში, მე სკოლაში დავდიოდი და ვცდილობდი ამერიკული აქცენტი შემეძინა. მაგრამ შინაგანი სიცარიელე არსად გამქრალა.

სოფელში დაბრუნების გადაწყვეტილება დედამ მიიღო — „ბოლოს მაინც აქ უნდა დავიმარხოთ,“ მითხრა ერთხელ ღამით, როცა ჩაის ვსვამდით და ფანჯრიდან ნიუ-იორკის ცას ვუყურებდით.

— „შენი ბიძაშვილი, ლევანი, ახლა სოფლის გამგებელია,“ — მითხრა გზაში. — „იქნებ ის მაინც დაგვეხმაროს.“

ჭიშკარი გავაღეთ და ეზოში შევედით. ბალახი გაზრდილიყო, ვარდების ბუჩქები გადარეულიყო. სახლის კედლებზე ბავშვობის მოგონებები იყო მიბმული: აქ პირველად დავეცი ველოსიპედით; იქ დედამ მაკოცნა, როცა ციებ-ცხელებით ვიწექი.

— „სუსანა?!“ — მოულოდნელად გავიგონე ხმა. მეზობელი ნინო იყო, რომელსაც ბავშვობაში ყველაზე მეტად ვუყვარდი.

— „ნინო დეიდა…“ — ჩავეხუტე.

— „როგორ გაზრდილხარ… მაგრამ აქ რატომ დაბრუნდით?“ — მისი ხმა არ იყო თბილი.

დედამ უხერხულად გაიღიმა: — „სახლი ხომ ჩვენი დარჩა…“

ნინომ მხრები აიჩეჩა: — „ხალხი არ დაგივიწყებიათ, ბარბარე. არც სუსანას მამა დაუვიწყებიათ.“

ეს სიტყვები გულში დამრჩა. მთელი დღე სახლის დალაგებაში გავატარეთ. საღამოს ლევანი მოვიდა — მაღალი, მკაცრი სახით.

— „სუსანა…“ — თავი დამიკრა. — „აქაურობა არ შეცვლილა. ხალხიც იგივეა.“

— „ჩვენც იგივე ვართ?“ — ვკითხე.

— „შენ ალბათ უფრო ძლიერი ხარ,“ — მიპასუხა უხერხულად.

ლევანმა დაგვპატიჟა მეორე დღეს სოფლის თავყრილობაზე. დედამ არ უნდოდა წასვლა, მაგრამ მე insisted:

— „თუ უნდა შევეგუოთ, უნდა ვაჩვენოთ, რომ არ გვრცხვენია.“

მეორე დღეს სოფლის ცენტრში მივედით. ხალხი ჩურჩულებდა: „ბარბარეს გოგო დაბრუნდა… ის ამერიკელი.“

თავყრილობაზე ლევანმა სცადა დაგვეცვა:

— „ბარბარე და სუსანა ჩვენი სისხლი არიან! დროა დავივიწყოთ ძველი წყენა.“

მაგრამ სოფლის უხუცესი, ბაბუა გივი წამოდგა:

— „სისხლი სისხლია, მაგრამ წესები წესებია! ბარბარე ჩვენი ტრადიციების წინააღმდეგ წავიდა. სუსანა უცხოა!“

დედას ცრემლები მოადგა თვალზე. მე კი პირველად ვიგრძენი სიბრაზე:

— „მე აქ დავიბადე! თქვენთან ერთად ვიზრდებოდი! რატომ ვარ უცხო?“

— „შენი მამა უცხოა,“ — მკაცრად თქვა გივიმ.

— „მამაჩემი არასოდეს მინახავს! რატომ უნდა ვაგო პასუხი სხვის შეცდომაზე?“

სიჩუმე ჩამოვარდა. ხალხი ერთმანეთს უყურებდა.

იმ ღამით დედამ მითხრა:

— „შვილო, ზოგჯერ სიყვარული ვერ გვიცავს საზოგადოებისგან.“

— „მაგრამ რატომ უნდა ვიყოთ მსხვერპლი?“

დრო გადიოდა და სოფელი არ იცვლებოდა. მაღაზიაში რომ შევდიოდი, გამყიდველი უხალისოდ მესაუბრებოდა; ბავშვები ქუჩაში დამცინოდნენ: „ამერიკელი!“

ერთ დღესაც დედა ავად გახდა. ექიმი ჩამოვიდა ქალაქიდან და თქვა:

— „სტრესი აქვს… სჯობს ქალაქში გადაიყვანოთ.“

მაგრამ დედამ უარი თქვა:

— „აქ მინდა ვიყო… აქ მინდა მოვკვდე.“

მე მარტო დავრჩი სოფელში. ლევანი ხშირად მოდიოდა:

— „სუსანა, შეგიძლია წახვიდე… აქ არაფერი შეიცვლება.“

მაგრამ მე არ მინდოდა დანებება:

— „თუ ყველა წავა, ვინ შეცვლის რამეს?“

ერთ საღამოს ნინო დეიდა მოვიდა:

— „შვილო, მეც ბევრი რამ დამიშავებია… მაგრამ ხალხის ენა ვერ შევაჩერე. შენ ძლიერი ხარ.“

დედას გარდაცვალების შემდეგ სოფელმა თითქოს ცოტა შემიბრალა. მაგრამ მაინც უცხოდ ვგრძნობდი თავს.

ახლა ვზივარ ჩვენს ეზოში და ვფიქრობ: ღირს თუ არა ბრძოლა იმ ადგილისთვის, რომელმაც ერთხელ უკვე უარი მითხრა? იქნებ სიყვარული და მიღება მხოლოდ იქ უნდა ვეძებო, სადაც გულწრფელად მიმიღებენ? თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას?