„შენი შვილი ისევ გამთენიისას დაბრუნდა…“ – დედის აღსარება, რომელიც გულს გაგიხეთქავთ
„შენი შვილი ისევ გამთენიისას დაბრუნდა. მარტო. პატარა მთელი ღამე სახლში მარტო იყო.“ – ეს სიტყვები მეზობელმა ნინოამ ისე მითხრა, თითქოს ჩვეულებრივ ამბავს მიყვებოდა, მაგრამ მე ადგილზე გავიყინე. ხელში პურის პარკი შემრჩა, გული ამიჩქარდა და თითქოს მიწა გამომეცალა ფეხქვეშ.
ვერაფერი ვთქვი. მხოლოდ თვალებში ჩავხედე ნინოას, რომელიც თანაგრძნობით მიყურებდა, მაგრამ მის მზერაში მსუბუქი დაძაბულობაც ჩანდა – თითქოს ელოდა, რას ვუპასუხებდი. „არა, ეს შეუძლებელია… ანა ასე ვერ მოიქცეოდა…“ – გავიფიქრე და მაშინვე თავში ათასი კითხვა დამიტრიალდა.
ანა ჩემი ერთადერთი შვილია. ოცდაცამეტი წლისაა. სამი წლის წინ ქმარი გაეყარა და მას შემდეგ პატარა ლუკასთან ერთად ჩემთან ცხოვრობს. მე და ჩემი ქმარი, გია, ემიგრაციაში ვართ – იტალიაში ვმუშაობთ უკვე ექვსი წელია, რომ ანას და ლუკას არაფერი მოაკლდეთ. საქართველოში კი მარტო ცხოვრობენ – ბინა ჩვენი დარჩათ, ყოველთვიურად ფულს ვუგზავნით.
ბოლო თვეებია ანა უცნაურად იქცევა. ხანდახან ტელეფონზე არ პასუხობს, ან მოკლედ მპასუხობს: „დედა, ყველაფერი კარგადაა, ნუ ნერვიულობ.“ ლუკასაც იშვიათად მაჩვენებს ვიდეოზარით. ვიფიქრე, იქნებ სამსახურშია გადაღლილი ან დეპრესიაში ჩავარდა. მაგრამ ახლა… ახლა მეზობლის სიტყვები თავში მირტყამს: „პატარა მთელი ღამე მარტო იყო.“
სახლში ავედი. ტელეფონი ავიღე და ანას დავურეკე. ზარი ორჯერ გაისმა, მერე მესიჯი მომივიდა: „დედა, ვერ ვლაპარაკობ, მოგვიანებით დაგირეკავ.“
მთელი დღე ვერ მოვისვენე. გიასაც ვერ ვუთხარი – ისედაც ნერვიულობს, იტალიაში მძიმე სამუშაო აქვს. საღამოს ისევ დავრეკე. ამჯერად უპასუხა.
– ანა, სად ხარ?
– სახლში ვარ, დედა.
– ლუკა სად არის?
– თავის ოთახში თამაშობს.
– ანა, მართალია, რომ ღამით მარტო ტოვებ?
პაუზა. სუნთქვა შემეკრა.
– დედა… არ ვიცი, ვინ გითხრა…
– მეზობელმა ნინოამ მითხრა! ანა, რა ხდება? რატომ ტოვებ ბავშვს მარტო?
ტირილი დაიწყო.
– დედა, არ მინდა გითხრა… არ მინდა ინერვიულო…
– ანა! შენ ჩემი შვილი ხარ! ყველაფერი უნდა ვიცოდე!
გული მომიკვდა მისი ტირილის ხმაზე. ბოლოს ძლივს ამოილაპარაკა:
– დედა… სამსახური დავკარგე. ორი თვეა უმუშევარი ვარ. ფული აღარ მაქვს. ლუკას საჭმელი რომ მეყიდა, ღამით ბარში დავიწყე მუშაობა. სხვა გზა არ მქონდა…
გავშრი.
– და ლუკა? ლუკას მარტო ტოვებ?
– სხვა გზა არ მაქვს! დედა… გთხოვ, არ გამიბრაზდე…
ვიგრძენი, როგორ ჩამომეღვარა ცრემლები სახეზე.
– ანა… რატომ არ მითხარი? რატომ დამიმალე?
– არ მინდოდა გული გეტკინა… ხომ იცი, როგორ მიჭირს შენგან დახმარების თხოვნა…
ისევ ჩუმად იყო. მერე მკრთალად დაამატა:
– ზოგჯერ მგონია, რომ ყველაფერს ვერ ვუძლებ… ლუკასაც ვერ ვუვლი ისე, როგორც უნდა…
გული მომეწურა. ემიგრაციაში ყოფნა ყოველთვის მძიმე იყო ჩემთვის – შვილისგან შორს ყოფნა ყველაზე დიდი ტკივილია დედისთვის. მაგრამ ახლა მივხვდი: ჩემი შვილი მარტო დარჩა პრობლემებთან.
– ანა… ხვალვე ჩამოვალ საქართველოში.
– არა! დედა, გთხოვ! შენ და მამა რომ ჩამოხვალთ, აქ რა უნდა ქნათ? ფულიც აღარ გექნებათ…
– ფული არაფერია! მთავარია შენ და ლუკა კარგად იყოთ!
– დედა…
ისევ ტიროდა.
იმ ღამეს ვერ დავიძინე. გიას ყველაფერი მოვუყევი. ისიც გაბრაზდა – არა ანაზე, არამედ საკუთარ თავზე: „შვილს ვერ მივხედეთ…“ – იმეორებდა.
მეორე დღეს ანას ისევ დავურეკე.
– ანა, მოდი ასე მოვიქცეთ: მე და მამა ცოტა ფულს კიდევ გამოგიგზავნით. შენ კი ბარში აღარ იმუშავებ! ლუკას მარტო აღარ დატოვებ! თუ რამე დაგჭირდება – მითხარი! არ შეგრცხვეს!
– კარგი, დედა…
მაგრამ ვიცოდი – ეს დროებითი გამოსავალი იყო. ანას სჭირდებოდა არა მხოლოდ ფული, არამედ მხარდაჭერა და გვერდში დგომა.
რამდენიმე დღეში მეზობელმა ნინოამ ისევ დამირეკა:
– ქალბატონო მარინა, ანას ისევ ღამით ვხედავ გასულს… ბავშვი ისევ მარტო რჩება ხოლმე…
გული ამიჩუყდა. მივწერე ანას: „გთხოვ, მოდი გულწრფელად ვისაუბროთ.“
იმ საღამოს ვიდეოზარით დამირეკა.
– დედა… ვიცი, რომ ცუდად მოვიქეცი… მაგრამ სხვა გზა არ მაქვს…
– ანა! მე შენს გვერდით ვარ! რატომ არ მეუბნები ყველაფერს?
– იმიტომ რომ მეშინია… მეშინია შენი იმედგაცრუების…
– მე შენ არასდროს გაგიმეტებ! მე შენი დედა ვარ!
ისევ ატირდა.
– დედა… ზოგჯერ მგონია, რომ ცხოვრება აღარ შემიძლია… მარტო ვარ ყველაფერში…
გული მომიკვდა მისი სიტყვების მოსმენაზე. მაშინ მივხვდი – ჩემი შვილი დეპრესიაში იყო. ემიგრაციამ ჩვენ შორის კედელი ააგო – მე აქ ვარ უცხო ქვეყანაში და მხოლოდ ფულით ვცდილობ დახმარებას; ის კი მარტო დარჩა საკუთარ ტკივილთან.
მეორე დღეს გიასთან ერთად გადავწყვიტეთ: საქართველოში უნდა დავბრუნებულიყავით.
ორი კვირის შემდეგ თბილისში ვიყავით. ბინის კარი რომ გავაღე და ანას ჩახუტებული ლუკასთან ერთად დავინახე – ცრემლები წამომივიდა.
– დედიკო…
– ანა…
ჩავეხუტეთ ერთმანეთს. გია გვერდით იდგა და ჩუმად ტიროდა.
იმ საღამოს სამივე ერთად ვისხედით სამზარეულოში. ანამ ყველაფერი მოგვიყვა – როგორ დაკარგა სამსახური პანდემიის შემდეგ; როგორ ცდილობდა დამოუკიდებლად გამკლავებას; როგორ უჭირდა დახმარების თხოვნა; როგორ ეშინოდა ჩვენი იმედგაცრუების.
– დედიკო… მაპატიე…
– არაფერია საპატიებელი! მთავარია ერთად ვართ!
მერე ლუკამ გვკითხა:
– ბებო, შენ აქ დარჩები?
– კი, ჩემო სიცოცხლე! აღარასდროს დაგტოვებთ!
იმ ღამეს პირველად ვიგრძენი სიმშვიდე ბოლო წლებში.
მაგრამ მეორე დღეს ახალი პრობლემა გაჩნდა: გიას სამსახური აღარ ჰქონდა; მე კი არც ქართულ რეალობაში მქონდა დაბრუნების ძალა – აქ ყველაფერი ძვირი იყო; ბინის ქირაც გაიზარდა; მეგობრები თითქმის აღარ გვყავდა; ნათესავები მხოლოდ ტელეფონით გვიკავშირდებოდნენ.
ანა სამსახურს ეძებდა – მაგრამ მარტოხელა დედისთვის საქართველოში სამსახურის პოვნა თითქმის შეუძლებელი აღმოჩნდა. ყველგან დაბალი ხელფასი იყო; ბავშვზე ზრუნვისთვის დრო არ რჩებოდა; საბავშვო ბაღში ადგილიც არ იყო.
ერთ დღესაც ანამ მითხრა:
– დედიკო… იქნებ ისევ იტალიაში დაბრუნდეთ? მე აქ როგორმე გავძლებ…
– არა! აღარ დაგტოვებთ! ერთად უნდა ვიყოთ!
მაგრამ ვიცოდი – ასე დიდხანს ვერ გავძლებდით.
ერთ საღამოს სამივე ერთად ვისხედით სამზარეულოში და ჩაის ვსვამდით.
– დედიკო… ხომ იცი, რომ მიყვარხარ? – მკითხა ანამ ჩუმად.
– ვიცი…
– ზოგჯერ მგონია, რომ ცხოვრება ძალიან რთულია… მაგრამ როცა ერთად ვართ – ყველაფერი შემიძლია.
ლუკამ ხელი ჩამჭიდა:
– ბებო, შენ რომ აქ ხარ – აღარ მეშინია ღამე…
მაშინ მივხვდი: ოჯახი ყველაზე დიდი ძალაა ადამიანის ცხოვრებაში. ემიგრაცია შეიძლება ფულს მოგიტანოს – მაგრამ სიყვარულს ვერ შეგიცვლის.
ახლაც ვფიქრობ: რამდენი ოჯახი ცხოვრობს ასე – შორს ერთმანეთისგან? რამდენი დედაა ემიგრაციაში და შვილები მარტო ტოვებს პრობლემებთან? იქნებ დროა დავფიქრდეთ: რა არის მთავარი ცხოვრებაში – ფული თუ სიყვარული?
თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? ემიგრაციაში დარჩებოდით თუ ოჯახთან დაბრუნდებოდით?