„როდის დავკარგე ჩემი თავი? – ერთი ბებიის გულწრფელი აღსარება“

„ნინო, გთხოვ, კიდევ ერთხელ დარჩი ბავშვებთან, თორემ სამსახურში დამაგვიანდება!“ – ლელას ხმა ტელეფონში დაძაბული და თითქმის მბრძანებლური იყო. საათს დავხედე – დილის შვიდი ხდებოდა. ისევ. უკვე მერამდენედ ვდგავარ ასე ადრე, თითქოს ისევ ახალგაზრდა დედა ვიყო და არა – ბებია, რომელსაც პენსიაზე მშვიდი ცხოვრება ეკუთვნის.

თავში ათასი ფიქრი მიტრიალებს, სანამ ჩაის ვადუღებ და ფანჯრიდან მზის ამოსვლას ვუყურებ. ოცნებებში ვბრუნდები იმ დღეში, როცა ბოლოს საკუთარ თავს ვეკუთვნოდი. მაშინ, როცა ჩემი შვილები უკვე წამოიზარდნენ, უნივერსიტეტში ჩააბარეს და მე პირველად ვიგრძენი თავისუფლების სუნთქვა. მახსოვს, როგორ ვოცნებობდი დილის სიჩუმეზე, წიგნების კითხვაზე, მეგობრებთან ერთად კინოში სიარულზე ან თუნდაც მარტოხელა გასეირნებაზე მთაწმინდაზე. მაგრამ ახლა ყველაფერი სხვაგვარადაა.

ჩემი ქალიშვილი ლელა და მისი ქმარი, გიორგი, უკვე წლებია გერმანიაში ცხოვრობენ. იქ უკეთესი სამსახური იშოვეს და ორი პატარა შვილი – ანა და საბა – ჰყავთ. თავიდან მხოლოდ რამდენიმე თვე უნდა დამრჩენოდა მათთან, სანამ საბავშვო ბაღში მიიღებდნენ ბავშვებს. მაგრამ თვეები წლებად გადაიქცა. ჩემი ცხოვრება კი – უსასრულო რუტინად.

„დედა, ხომ გესმის, აქ უცხო ქვეყანაში ძიძის დაქირავება ძალიან ძვირია. შენ კი ყველაზე მეტად გენდობით ბავშვები“, – მეუბნებოდა ლელა მუდამ დამნაშავე სახით, როცა მორიგი თხოვნით მომმართავდა. თავიდან სიამოვნებით ვეხმარებოდი – შვილიშვილების სიცილი და სითბო გულს მითბობდა. მაგრამ ნელ-ნელა მივხვდი: მე აღარ მქონდა საკუთარი დრო, საკუთარი სივრცე.

ერთ დღესაც, როცა ანას სიცხე ჰქონდა და მთელი ღამე მის თავთან ვიჯექი, ლელამ დილით მხოლოდ მოკლედ მითხრა: „მადლობა, დედა, რომ ასე ზრუნავ ბავშვებზე.“ მერე კარი გაიხურა და სამსახურში წავიდა. მე კი უცნაური სიცარიელე ვიგრძენი გულში – თითქოს მადლობის სიტყვები უკვე ავტომატურად ისმოდა და ჩემი ძალისხმევა ჩვეულებრივ ამბად იქცა.

მეგობრები მირეკავდნენ საქართველოდან: „ნინო, როდის ჩამოხვალ? ასე ხომ სულ დაგავიწყდი საკუთარ თავს!“ – მეჩხუბებოდა მარინა. „შვილიშვილები კარგია, მაგრამ შენც ხომ ადამიანი ხარ!“ – მიმატებდა მანანა.

მაგრამ როგორ უნდა მეთქვა უარი? როგორ უნდა მეთქვა ლელასთვის: „გეყოს! მეც მინდა ვიცხოვრო!“ ხომ ვიცი, რამდენად უჭირთ უცხო ქვეყანაში მარტოობა და ყოველდღიური ბრძოლა.

ერთ საღამოს, როცა ბავშვები დაძინდნენ და მე ჩაის ფინჯანთან მარტო დავრჩი, გიორგიმ მკითხა:
– ნინო დეიდა, ხომ არ დაიღალეთ ძალიან? იქნებ ცოტა ხნით საქართველოში დაბრუნდეთ?
ლელამ მაშინვე შეაწყვეტინა:
– გიორგი! დედა რომ წავიდეს, მერე რას ვიზამთ? ბავშვებს ვის დავუტოვებთ?
მე უხერხულად გავიღიმე და თავი დავუქნიე:
– არა უშავს, ლელა. კიდევ ცოტას გავუძლებ.
მაგრამ გულში უკვე ვიცოდი: აღარ შემეძლო.

მეორე დღეს დილით ანამ ტირილი დაიწყო – დედას ითხოვდა. ლელა კი სამსახურში იყო. საბამაც ფეხი იტკინა და ექიმთან უნდა მიმეყვანა. ტრანსპორტში ბავშვები ხმაურობდნენ, ხალხი გვიყურებდა და მე მრცხვენოდა – თითქოს ცუდი ბებია ვიყავი. სახლში დაბრუნებულმა სარკეში ჩავიხედე: თვალებში დაღლილობა და სევდა ჩანდა.

იმ ღამით პირველად ავტირდი ჩუმად ბალიშში. საკუთარ თავს ვეკითხებოდი: „ნინო, სად გაქრი? სად არის შენი ოცნებები?“

რამდენიმე დღის შემდეგ ლელასთან საუბარი გავბედე:
– ლელა, მინდა ცოტა ხნით საქართველოში დავბრუნდე. ძალიან დავიღალე.
ლელამ გაოცებით შემომხედა:
– დედა, ახლა როგორ წახვალ? ხომ იცი, საბავშვო ბაღში ჯერ არ იღებენ ბავშვებს…
– ვიცი, მაგრამ მეც ადამიანი ვარ…
ლელამ ხმა აუწია:
– ანუ ჩვენთვის აღარ გცალია? შენ ხომ ყოველთვის ამბობდი, რომ ოჯახი ყველაზე მთავარია!
გიორგიმ უხერხულად ჩახედა ლელას:
– ლელა, დედაშენიც დაიღალა…
მაგრამ ლელას უკვე ცრემლები სდიოდა:
– ყოველთვის ასე ხდება! როცა ყველაზე მეტად გვჭირდება დახმარება…

მე კი პირველად ცხოვრებაში თავი დამნაშავედ არ ვიგრძენი. პირიქით – თითქოს რაღაც მძიმე ჩამომეხსნა გულიდან.

იმ ღამით დიდხანს ვფიქრობდი: რატომ გვგონია ხოლმე, რომ დედები და ბებიები ყოველთვის მზად არიან თავიანთი თავი სხვებისთვის გასწირონ? რატომ გვიჭირს იმის აღიარება, რომ მათაც აქვთ სურვილები და ოცნებები?

საქართველოში დაბრუნების შემდეგ პირველად გავისეირნე მარტო პარკში. ჩაის ფინჯანი აივანზე დავლიე და წიგნი წავიკითხე. მეგობრებთან ერთად კინოშიც წავედი – პირველად ბოლო ათ წელიწადში.

ლელამ რამდენიმე კვირის შემდეგ დამირეკა:
– დედა… მაპატიე. მართალი იყავი. ძალიან დაგვაკლდი… მაგრამ ახლა უკეთესად მესმის შენი.
მე კი მხოლოდ ერთი რამ ვუპასუხე:
– შვილო, ყველას აქვს უფლება საკუთარ ცხოვრებაზე იზრუნოს.

ახლა ხშირად ვფიქრობ: ნუთუ ასე ძნელია შვილებისთვის იმის ახსნა, რომ ბებია მხოლოდ დამხმარე კი არა, ცალკე ადამიანია? ნუთუ ჩვენც არ გვაქვს უფლება ბედნიერებაზე?

მეგობრებო, თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? როგორ უნდა ავუხსნათ ჩვენს შვილებს ჩვენი საზღვრები ისე, რომ არც ისინი დავაზარალოთ და არც საკუთარი თავი დავკარგოთ?