ჩემი ძმა, ჩემი სახლი და ჩემი ტკივილი: როგორ დავკარგე ბავშვობის თავშესაფარი

— „გთხოვ, ცოტნე, ეს ხომ ჩვენი სახლია… ჩვენი ბავშვობის სახლი…“ — ხმა ამიკანკალდა, როცა ძმას ველაპარაკებოდი. ის კი მშვიდად მიყურებდა, თითქოს ჩემს სიტყვებს ვერ გრძნობდა.

— „ლელა, მე ახლა ამ სახლზე ვაგებ პასუხს. იცი, რა ძვირი ღირს ყველაფერი? თუ გინდა დარჩე, უნდა გადაიხადო ქირა. სხვანაირად არ გამოვა.“

ამ სიტყვებმა თითქოს მიწა გამომაცალა ფეხქვეშ. ეს სახლი ხომ ჩემი თავშესაფარი იყო — აქ გავიზარდე, აქ ვიტირე პირველად სკოლაში მიღებულ ერთიანზე, აქ ვუყურებდი დედას, როგორ აცხობდა ხაჭაპურს და მამას, როგორ კითხულობდა გაზეთს ძველ ხის მაგიდასთან. აქ ვგრძნობდი თავს უსაფრთხოდ მაშინაც კი, როცა გარეთ ქარიშხალი იყო.

მშობლების გარდაცვალების შემდეგ მეგონა, რომ ეს სახლი ყოველთვის ჩემი იქნებოდა — არა როგორც საკუთრება, არამედ როგორც ადგილი, სადაც შემეძლო დაბრუნება მაშინაც კი, როცა ცხოვრება გამიჭირდებოდა. მაგრამ ყველაფერი სხვანაირად მოხდა.

ცოტნემ ყველაფერი თავის თავზე აიღო — მემკვიდრეობის დოკუმენტები გააფორმა, სახლი თავის სახელზე გადაიფორმა. თავიდან არაფერი მითქვამს — უფროსი იყო, ოჯახში ყოველთვის მას ენდობოდნენ. მეც მჯეროდა, რომ სწორად მოიქცეოდა. ერთხელ მითხრა: „ლელა, ეს სახლი ორივესია. როცა გინდა, მოდი.“

მაგრამ ცხოვრება უცნაურად იცვლება. მე სამსახური დავკარგე პანდემიის დროს. ქმართან ურთიერთობა გაგვიფუჭდა და განვქორწინდით. თბილისში ბინის ქირის გადახდა აღარ შემეძლო და სოფელში დაბრუნება გადავწყვიტე — იმ სახლში, სადაც ბავშვობა გავატარე.

პირველი დღე იყო აპრილის დასაწყისი. ეზოში ყვავილები ყვაოდა, ხის კიბე ისევ ისე ჭრიალებდა. დედის სუნამოს სუნი თითქოს კედლებში შემორჩენილიყო. ყველაფერი ისეთი ნაცნობი იყო…

მაგრამ ცოტნემ ცივი მზერით შემომხედა.

— „ლელა, უნდა გავარკვიოთ პირობები. მე ამ სახლს ვუვლი, გადასახადებს ვიხდი. თუ გინდა დარჩე, თვეში 400 ლარი უნდა გადაიხადო.“

— „400 ლარი?.. ცოტნე, მე ხომ შენი და ვარ! ეს სახლი ორივესია! ასე როგორ შეგიძლია?“

— „მე ახლა ოჯახი მყავს. შვილები მყავს. შენც უნდა გაიგო ჩემი მდგომარეობა.“

— „მე სად წავიდე? სხვა გზა არ მაქვს…“

— „მაშინ უნდა გადაიხადო.“

ამ საუბრის შემდეგ მთელი ღამე არ მძინებია. კედლებს ვუყურებდი და მახსენდებოდა ბავშვობის ხმები — დედის სიცილი სამზარეულოდან, მამის რჩევები საღამოობით. ახლა კი ეს ყველაფერი თითქოს გაქრა.

მეზობლები ხშირად მეკითხებოდნენ:

— „ლელა, როგორ ხარ? დაბრუნდი?“

— „დავბრუნდი… მაგრამ თითქოს სტუმარი ვარ საკუთარ სახლში.“

ერთ დღეს ეზოში დედაჩემის მეგობარი ნანა დეიდა შემოვიდა.

— „ბავშვებო, ასე როგორ შეიძლება? ეს სახლი ორივესია! დედათქვენი ამას არ ინატრებდა.“

ცოტნემ მხრები აიჩეჩა:

— „ყველას თავისი ცხოვრება აქვს.“

მე კი ვგრძნობდი, რომ მარტო ვიყავი. არც ძმას ვადანაშაულებდი ბოლომდე — ვიცი, რომ ცხოვრებამ ისიც შეცვალა. მაგრამ მაინც ვერ ვიგებდი: როგორ შეიძლება ფული უფრო მნიშვნელოვანი იყოს, ვიდრე ოჯახი?

დრო გადიოდა. ქირის ფული ძლივს ვაგროვებდი — ხან მეგობრები მეხმარებოდნენ, ხან სოფლის ბაზარში ნამცხვრებს ვყიდდი. მაგრამ ყოველ თვე ცოტნესთან საუბარი სულ უფრო მძიმე ხდებოდა.

ერთ დღეს საღამოს ეზოში ვიჯექი და ბავშვობის ფოტოებს ვათვალიერებდი. ცოტნე მოვიდა.

— „ლელა, მესმის შენი… მაგრამ მეც მიჭირს. იპოთეკა მაქვს, ბავშვები სკოლაში დადიან…“

— „ცოტნე, მე ხომ შენი და ვარ… ეს სახლი ხომ ჩვენი მშობლებისაა…“

— „ყველას თავისი გზა აქვს ცხოვრებაში.“

ამ სიტყვებმა საბოლოოდ დამანგრია.

ერთ დღეს სოფლის კლუბში შეხვედრა გაიმართა — მემკვიდრეობის საკითხებზე ლაპარაკობდნენ. იქაც დავინახე ბევრი ოჯახი, სადაც ძმებს და დებს ერთმანეთთან აღარ ელაპარაკებოდათ მხოლოდ იმიტომ, რომ სახლი ან მიწა ვერ გაიყვეს.

სახლში დაბრუნებულმა ისევ გადავხედე ჩვენს ძველ ფოტოებს: დედა გვიღიმის სამზარეულოში; მამა გაზეთს კითხულობს; მე და ცოტნე ეზოში ბურთს ვთამაშობთ.

ახლა კი ერთმანეთისთვის უცხოები გავხდით.

ერთ დღეს ცოტნეს ცოლი მოვიდა ჩემთან.

— „ლელა, გთხოვ, ცოტნეს ნუ გაუბრაზდები… მასაც უჭირს…“

— „ვიცი… მაგრამ მე სად წავიდე?“

ისევ მარტო დავრჩი საკუთარ სახლში.

ხანდახან ვფიქრობ: იქნებ მეც დავუშვი შეცდომა? იქნებ უფრო ადრე უნდა დამეცვა ჩემი უფლება? იქნებ ოჯახში ფული ყოველთვის ყველაფერს ანგრევს?

ახლა ყოველ საღამოს იმავე ხის კიბეზე ვჯდები და ვუსმენ სოფლის ხმებს. მეზობლების ბავშვები ეზოში თამაშობენ — ისე როგორც ჩვენ ოდესღაც…

ხანდახან მგონია, რომ ეს სახლი სულ სხვა ადამიანებისაა უკვე — მე კი მხოლოდ სტუმარი ვარ.

მაინტერესებს: თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? როგორ უნდა მოიქცეს ადამიანი ასეთ სიტუაციაში? ოჯახი უფრო მნიშვნელოვანია თუ საკუთრება? იქნებ პასუხი არც არსებობს…