მამაჩემის დაბრუნება: წლების შემდეგ შეხვედრა, რომელიც ყველაფერს ცვლის

„არ მახსოვს, რომ დღეს შენი დაბადების დღე იყო,“ — ეს სიტყვები ისე ჩამესმა, თითქოს ყინული გადამასხეს. მამაჩემი ჩემს წინ იდგა, წლების შემდეგ პირველად. ქუჩაში შემთხვევით შევხვდით პარიზში, სადაც უკვე მესამე წელია ვცხოვრობდი ემიგრაციაში. ხელში პურის პატარა პარკი ეჭირა, თვალებში კი ნაცნობი სევდა — ის სევდა, რომელიც ბავშვობაში მის მზერაში ვხედავდი, სანამ წავიდოდა და სამუდამოდ გაქრებოდა ჩემი ცხოვრებიდან.

შვიდი წლის ვიყავი, როცა მამამ ოჯახი დატოვა. არ მახსოვს ხმაური, არც ჩხუბი — უბრალოდ ერთ დილას აღარ იყო. დედა დუმდა, ბებია კი მხოლოდ იმას იმეორებდა: „მამას თვალები გაქვს, ნინო, და თითებიც მისნაირი გრძელი.“ ეს სიტყვები მაშინ ცოტა მამშვიდებდა, თითქოს რაღაც ნაწილი მაინც დამრჩა მისგან. მაგრამ წლები გადიოდა და ეს სიმშვიდე ნელ-ნელა ქრება, როცა ხვდები, რომ მხოლოდ თვალებით ვერ შეცვლი იმ სიცარიელეს, რაც მიტოვებამ დაგიტოვა.

საქართველოში ცხოვრება რთული იყო. დედა ორ სამსახურში მუშაობდა, მე და ჩემი პატარა ძმა სკოლაში დავდიოდით და ვცდილობდით, ერთმანეთისთვის ყველაფერი შეგვეცვალა. ბებია ხშირად გვიყვებოდა მამაზე — როგორ უყვარდა ბავშვობაში ფეხბურთი, როგორ ოცნებობდა ექიმობაზე, მაგრამ ბოლოს მაინც მშენებლობაზე მუშაობა არჩია. „მამასაც უჭირდა,“ — ამბობდა ბებია, მაგრამ მე ვერ ვიგებდი, რატომ უნდა დაეტოვებინა ოჯახი.

ერთხელ დედას ვკითხე: „რატომ წავიდა?“ მან უბრალოდ მხრები აიჩეჩა: „ზოგჯერ ადამიანები მიდიან, ნინო.“

წლები გავიდა. სკოლა დავამთავრე და უნივერსიტეტში ჩავაბარე. დედა ამაყობდა ჩემით, მაგრამ მე სულ რაღაც მაკლდა. მამაჩემის ფოტოები მხოლოდ რამდენიმე იყო სახლში — ერთზე ერთად ვართ ზღვაზე, მეორეზე კი მე მის კალთაში ვზივარ და ორივეს გვიღიმის მზიანი დღე. ამ ფოტოებს ხშირად ვუყურებდი და ვცდილობდი წარმომედგინა, როგორი იქნებოდა ცხოვრება, რომ არ წასულიყო.

პირველად როცა ემიგრაციაში წასვლა გადავწყვიტე, დედამ ბევრი იტირა. „შენც მიდიხარ?“ — მკითხა ჩურჩულით. მაშინ ვერ გავუგე ბოლომდე მისი ტკივილი — მეგონა, რომ ჩემი გზა უნდა მეპოვა და ამისთვის საქართველოდან გასვლა იყო საჭირო. პარიზში ცხოვრება თავიდან ზღაპარს ჰგავდა: ახალი მეგობრები, ახალი ქუჩები, თავისუფლება… მაგრამ ღამეებს ისევ მარტო ვატარებდი და ფანჯრიდან ქალაქის შუქებს ვუყურებდი. მენატრებოდა ოჯახი — დედა, ძმა და… მამა.

ერთ დღესაც, როცა უკვე თითქმის მივეჩვიე უცხო ქალაქს და უცხო ენას, ქუჩაში ნაცნობი სილუეტი დავინახე. თავიდან მეგონა მომეჩვენა — მაგრამ როცა ახლოს მივედი და მისი ნაცრისფერი თვალები დავინახე, ყველაფერი ერთ წამში ამოტივტივდა.

— მამა? — ძლივს ამოვთქვი.

ისიც გაჩერდა. რამდენიმე წამი უხმოდ მიყურა, მერე კი პურის პარკი ხელში შეათამაშა.

— ნინო… შენ ხარ? — ხმა აუკანკალდა.

— მე ვარ.

ისევ დუმილი ჩამოვარდა. ქუჩაში ხალხი ჩქარობდა, ჩვენ კი თითქოს დრო გაგვიჩერდა.

— არ მახსოვს… დღეს შენი დაბადების დღეა? — მკითხა მოულოდნელად.

გული შემეკუმშა. ეს კითხვა ყველაზე მეტად მატკინა — თითქოს წლების დუმილი ერთ წინადადებაში ჩაეტია.

— კი. დღეს ჩემი ოცდაცამეტი წელი ხდება.

ისევ დუმილი. მერე უხერხულად გაიღიმა და პურის პარკიდან ერთი ბაგეტი გამომიწოდა.

— გინდა?

გავიღიმე. ეს ჟესტი ბავშვობას მომაგონდა — ადრე ხშირად მიყავდა პურის საყიდლად და გზაში სულ ნახევარს მე მაჭმევდა.

— მადლობა…

ერთად გავიარეთ რამდენიმე ქუჩა. საუბარი უჩვეულოდ რთული იყო — თითქოს ორივეს გვინდოდა რაღაც გვეკითხა, მაგრამ სიტყვებს ვერ ვპოულობდით.

— რატომ წახვედი? — ბოლოს მაინც ვერ მოვითმინე.

ის შეჩერდა. თვალებში ისევ ის სევდა გაუკრთა.

— არ ვიცი… მაშინ მეგონა, ასე უკეთესი იქნებოდა თქვენთვისაც და ჩემთვისაც. თავს ვერ ვპოულობდი ოჯახში… დედაშენი ძალიან ძლიერი ქალია. მე კი სუსტი აღმოვჩნდი.

— ჩვენ გვჭირდებოდი.

— ვიცი…

ისევ სიჩუმე ჩამოვარდა. მერე მოულოდნელად მკითხა:

— შენ რატომ წამოხვედი საქართველოდან?

— ალბათ იმიტომ, რომ რაღაცას ვეძებდი… ან ვიღაცას.

ის ჩაეღიმა:

— მეც ასე ვიყავი ოდესღაც.

ერთად დავსხედით პატარა კაფეში. მან მომიყვა თავის ცხოვრებაზე: როგორ წავიდა ჯერ საბერძნეთში სამუშაოდ, მერე საფრანგეთში; როგორ გაუჭირდა უცხო ქვეყანაში მარტო ყოფნა; როგორ ცდილობდა ჩვენთან კონტაქტის დამყარებას, მაგრამ ვერ ბედავდა.

— დედაშენი არ მაპატიებდა…

— მე ხომ არ გიკრძალავდი?

— შენ პატარა იყავი… არ მინდოდა კიდევ უფრო მეტ ტკივილს მიგეყენებინა.

გული მეტკინა. მთელი ცხოვრება მეგონა, რომ მე არ მინდოდა მამას. ახლა კი ვხედავდი მის თვალებში იმავე ტკივილს, რაც ჩემში იყო.

— იცი რა მიკვირს? — ვკითხე ბოლოს — რატომ არ სცადე მაინც?

— ზოგჯერ ადამიანი საკუთარ თავს ვერ პატიობს…

კაფედან რომ გამოვედით, უკვე ბნელოდა. ქუჩის შუქებში მისი სახე უფრო დაღლილი ჩანდა.

— შეიძლება ხვალ ისევ შევხვდეთ? — მკითხა მორიდებით.

— შეიძლება…

სახლში რომ დავბრუნდი, მთელი ღამე ვერ დავიძინე. ბავშვობის მოგონებები თავში მიტრიალებდა: როგორ ველოდი ხოლმე კართან მის დაბრუნებას; როგორ ვცდილობდი დედას არ დაენახა ჩემი ცრემლები; როგორ ვოცნებობდი იმაზე, რომ ერთ დღეს ისევ ერთად ვიქნებოდით ოჯახი.

მეორე დღეს ისევ შევხვდით. ამჯერად უფრო თამამად ვისაუბრეთ — მამამ მომიყვა თავის შეცდომებზე, თავის შიშებზე; მე კი ჩემს ტკივილზე და იმაზე, თუ როგორ დამაკლდა მისი სიყვარული.

— იცი რა არის ყველაზე რთული? — მკითხა ბოლოს — როცა ხვდები, რომ დრო უკან აღარ ბრუნდება…

— მაგრამ შეიძლება თავიდან დაიწყო,
— ვუპასუხე მე.

მას შემდეგ ჩვენი ურთიერთობა ნელ-ნელა აღდგა. ჯერ კიდევ ბევრ რამეზე ვერ ვსაუბრობთ ღიად — მაგრამ ახლა ვიცი: მამაჩემი ისევ ჩემს ცხოვრებაშია. დედასთან ურთიერთობა რთული დარჩა — მას ჯერ კიდევ ვერ აპატიებია მისი წასვლა და არც მე ვიცი ბოლომდე შევძლებ თუ არა პატიებას.

ხანდახან ვფიქრობ: რამდენი ოჯახია საქართველოში ასე დაშლილი? რამდენი ბავშვი იზრდება მამის გარეშე და რამდენი მამაა უცხო ქვეყანაში მარტო?

ახლა უკვე ვიცი: მიტოვების ტკივილი დიდხანს გრძელდება, მაგრამ შეიძლება ერთხელაც შეხვდე საკუთარ ტკივილს ქუჩაში — და მასაც შენი თვალები ჰქონდეს.

ხანდახან ღამეებს ისევ ფანჯარასთან ვატარებ და ვფიქრობ: ღირს თუ არა წარსულის პატიება იმისთვის, რომ მომავალი სხვანაირი იყოს? იქნებ თქვენც გქონიათ ასეთი შეხვედრა? რას იზამდით ჩემს ადგილას?