მემკვიდრეობის ფასი: ბებიას სახლის ამბავი და ჩემი შინაგანი ბრძოლა

„გიორგი, მოდი, წყალი მომაწოდე…“ — ბებიას ხმა ისევ ჩამესმის, თითქოს გუშინ იყო, როცა მის გვერდით, ძველ ხის საწოლზე ვიჯექი და მის დაღლილ ხელებს ვუყურებდი. ოთახში სუნთქვა მძიმე იყო, სიძველის და წამლების სუნი ერთმანეთში ირეოდა. გარეთ თოვლი თეთრად ეფინა ეზოს, მაგრამ სახლში სიცივე და სიჩუმე გამეფებულიყო.

თორმეტი წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც დედაჩემი ემიგრაციაში წავიდა იტალიაში, მამაჩემი კი ახალ ოჯახში გადაეხვია. მე და ბებია დავრჩით ამ ძველ სახლში, სადაც ყოველი კუთხე მისი ბავშვობის ამბებს ინახავდა. ჩემი და-ძმა მხოლოდ დღესასწაულებზე ჩამოდიოდნენ — ახალი წლის ღამეს ან ბებიას დაბადების დღეზე. დანარჩენ დროს მე ვიყავი მისი ერთადერთი თანამგზავრი: ექიმთან მივყავდი, წამლებს ვუყიდდი, საჭმელს ვუმზადებდი და ღამითაც მის გვერდით ვიძინებდი, როცა ავად იყო.

ერთხელ, ზამთრის ერთ particularly ცივ საღამოს, ბებიამ მითხრა:
— გიორგი, იცი რა? შენ რომ არ იყო, ალბათ დიდი ხნის წინ დავიხოცებოდი.
— ნუ ამბობ ეგეთ რამეს, ბებია…
— მართლა ასეა. შენ ჩემი იმედი ხარ.

ამ სიტყვებმა გულში რაღაც დამიტოვა — პასუხისმგებლობა და იმავდროულად სითბო. მაგრამ რაც დრო გადიოდა, ბებიას ჯანმრთელობა უარესდებოდა. ექიმებმა დიაგნოზი დაუსვეს: ალცჰაიმერი. დღეები ერთმანეთში ირეოდა, ზოგჯერ ვეღარ მცნობდა, ზოგჯერ კი ბავშვობის ამბებს მიყვებოდა ისე ცხადად, თითქოს ისევ 1960-იანი წლები იყო.

ერთ დღესაც, როცა ბებია უკვე თითქმის ვერ ლაპარაკობდა, სახლში ჩემი და-ძმა მოულოდნელად გამოჩნდნენ. ნინო — ჩემი უფროსი და — იტალიიდან ჩამოვიდა. სანდრო — უმცროსი ძმა — რუსეთიდან. ორივე საჩუქრებით ხელში მოვიდა და თითქოს ყველაფერი კარგად იყო.

— გიორგი, როგორ ხარ? — მკითხა ნინომ.
— როგორც ხედავ, ბებიას ვუვლი.
— ვიცი, ვიცი… მაგრამ ხომ არ გიჭირს მარტო?
— მიჭირს კი არა… ზოგჯერ მგონია, რომ მარტო ვარ მთელ სამყაროში.

სანდრომ მხარზე ხელი დამადო:
— ჩვენც აქ ვართ ახლა.

მაგრამ ვიცოდი — ისინი მხოლოდ დროებით იყვნენ აქ. როგორც ყოველთვის.

ბებიას მდგომარეობა გაუარესდა. ექიმმა თქვა, რომ დრო ცოტა დარჩა. ერთ ღამეს, როცა მის საწოლთან ვიჯექი და ხელზე ვეფერებოდი, თავში უცნაური აზრი მომივიდა: რა მოხდება, თუ ბებიას ვთხოვ, რომ სახლი მე დამიტოვოს? მე ხომ მთელი ცხოვრება მასთან გავატარე, მე ვუვლიდი, მე ვიყავი მისი იმედი. დანარჩენები მხოლოდ სტუმრები იყვნენ.

მაგრამ იმავე წამს შიში და სირცხვილი მომერია: იქნებ ეგოისტი ვარ? იქნებ უბრალოდ მადლობა უნდა ვთქვა და არაფერი მოვითხოვო? იქნებ ოჯახი საბოლოოდ დამკარგავს?

ერთ საღამოს ნინომ საუბარი წამოიწყო:
— გიორგი, ხომ იცი, რომ ეს სახლი ყველას გვეკუთვნის?
— ვიცი… მაგრამ მე აქ მთელი ცხოვრება გავატარე.
— ეგ შენი არჩევანი იყო.
— არჩევანი? დედა წავიდა, მამა წავიდა… მე სად წავსულიყავი?

სანდრომ ჩაერთო:
— გიორგი, ჩვენც გვინდა ჩვენი წილი. შენ თუ გინდა აქ დარჩე, უნდა შევთანხმდეთ.

გულში რაღაც ჩამწყდა. ეს სახლი ჩემთვის უბრალოდ კედლები არ იყო — ეს იყო ჩემი ბავშვობა, ჩემი სევდა და ჩემი იმედი. მაგრამ ახლა ყველაფერი ფულზე დადიოდა.

ბებიას ბოლო დღეებში ერთხელ კიდევ შევეცადე მასთან ლაპარაკი:
— ბებია… იცი, რომ შენს გარეშე ეს სახლი ცარიელი იქნება?
მან ხელი მომიჭირა და ჩურჩულით მითხრა:
— შენ ჩემი ოჯახი ხარ.

ამ სიტყვებმა თითქოს გამამხნევა. მაგრამ მაინც ვერ გავბედე მეთქვა ის მთავარი: „დამიტოვე ეს სახლი.“

ბებია გარდაიცვალა მარტის ერთ ცივ დილას. დაკრძალვაზე მთელი ოჯახი შეიკრიბა — ნათესავები საქართველოდან და უცხოეთიდან. ყველა ტიროდა, მაგრამ მე ყველაზე მეტად მტკიოდა: თითქოს მარტო დავრჩი ამ სამყაროში.

დაკრძალვის შემდეგ ოჯახური კრება გაიმართა. ნინომ დაიწყო:
— ახლა უნდა გადავწყვიტოთ სახლის ბედი.
სანდრომ დაამატა:
— გაყიდვა ჯობია. ფულს გავიყოფთ სამად.
მე ხმა ვერ ამოვიღე.

— გიორგი? შენ რას ფიქრობ? — მკითხა ნინომ.
— მე მინდა აქ დავრჩე… ეს სახლი ჩემია… ანუ… ბებიასთან ერთად ჩემი ცხოვრება აქ გავატარე…
— მაგრამ კანონი ყველას გვიცავს! — მკაცრად თქვა სანდრომ.

დავიბენი. კანონი ერთია, გული — მეორე. მთელი ღამე ვერ დავიძინე. ვფიქრობდი: მაქვს თუ არა უფლება მოვითხოვო ის, რაც გულით მეკუთვნის? თუ ეს უბრალოდ ეგოიზმია?

მეორე დღეს ადვოკატთან მივედი. მან მითხრა:
— თუ ბებიამ ანდერძი არ დატოვა, სახლი სამივეს გეკუთვნით თანაბრად.
— მაგრამ მე მას ვუვლიდი…
— სამწუხაროდ, ეს საკმარისი არ არის.

გული ჩამწყდა. სახლში დაბრუნებულმა ისევ ბებიას ოთახში შევედი. მისი სუნთქვა თითქოს ისევ მესმოდა. კედლებზე მისი ფოტოები ეკიდა — ახალგაზრდობაში ლამაზი იყო, სიცოცხლით სავსე.

იმ ღამეს სიზმარში ბებია დამესიზმრა:
— გიორგი, ნუ შეგეშინდება შენი სიმართლის თქმის.
გამეღვიძა და ცრემლები წამომივიდა.

მეორე დღეს ოჯახს შევხვდი:
— მინდა გითხრათ: მე ამ სახლში დავრჩები. თუ გინდათ თქვენი წილი ფულით მოგცემთ დროთა განმავლობაში… მაგრამ გაყიდვას ვერ დავთანხმდები.
ნინომ თვალებში შემომხედა:
— ასე მარტივად არ არის ყველაფერი…
სანდრომ ჩაილაპარაკა:
— ჩვენც გვაქვს უფლება…

დაიწყო კამათი — ხმამაღალი სიტყვები, ბრალდებები, წყენა. ბოლოს ნინომ თქვა:
— დრო დაგჭირდება დაფიქრებისთვის. ჩვენც…

დღეები გადიოდა. ოჯახში დაძაბულობა არ წყდებოდა. ნათესავებმა ზურგი მაქციეს — ზოგი მხარს მიჭერდა, ზოგი მაბრალებდა ეგოიზმს.

ერთ საღამოს ეზოში მარტო ვიდექი და ვფიქრობდი: რა არის სამართლიანობა? ის რომ წლები საკუთარი თავი დავკარგე სხვისთვის? თუ ის რომ ახლა ყველას თანაბრად უნდა გავუყო ის სახლი, რომელიც ჩემთვის ყველაფერია?

ახლაც ამ კითხვით ვცხოვრობ: სად გადის ზღვარი სიყვარულსა და სამართლიანობას შორის? მაქვს თუ არა უფლება მოვითხოვო ის, რაც გულით მეკუთვნის? იქნებ თქვენ მითხრათ — ეგოიზმია ეს თუ უბრალოდ ჩემი სიმართლე?