ჩრდილები დერეფანში: დედაჩემის დაბრუნება ჩემს ცხოვრებაში
— ნინო, წყალი მომიტანე, გთხოვ! — დედაჩემის ხმა დერეფანში ექოდ გაისმა, თითქოს მთელი ბინა მის დაძაბულობას ატარებდა.
მაშინვე მივხვდი, რომ კიდევ ერთი ღამე უძილოდ უნდა გამეტარებინა. სამზარეულოში წყლის ჭიქას ვავსებდი და ვცდილობდი, არ შემემჩნია, როგორ მიკანკალებდა ხელები. დედაჩემი ინსულტის შემდეგ ჩემთან გადმოვიდა საცხოვრებლად — მე და ჩემი თოთხმეტი წლის ქალიშვილი, კამილა, ერთად ვცხოვრობდით ბერლინში. აქამდე მეგონა, რომ ემიგრაციაში ყველაზე რთული მარტოობა იყო, მაგრამ ახლა მივხვდი: ყველაზე მძიმეა, როცა შენი წარსული მოგადგება კართან და შენს სახლში დაიდებს ბინას.
— დედა, ხომ იცი, რომ ექიმმა გითხრა, ბევრი წყალი არ უნდა დალიო ღამით… — ვუთხარი ჩუმად, მაგრამ უკვე ვიცოდი, რომ კამათი აზრს არ ჰქონდა.
— ნინო, ნუ მასწავლი! — მკაცრად მომიჭრა მან. მისი ხმა ისევ ისეთი იყო, როგორც ბავშვობაში — მკაცრი და შეუვალი. თითქოს ისევ ის პატარა გოგო ვიყავი, რომელიც დედის თვალებში მუდამ რაღაც დანაშაულს ეძებდა.
წყალი მივაწოდე და ოთახიდან გამოვედი. დერეფანში კამილა დამხვდა. თვალებში დაღლილობა ეწერა.
— კიდევ ვერ დაიძინა? — ჩურჩულით მკითხა.
— არა, ისევ წყალი უნდოდა. მიდი, შენ მაინც სცადე დაძინება.
კამილამ მხრები აიჩეჩა და თავის ოთახში შევიდა. მე კი ისევ სამზარეულოში დავბრუნდი. ფანჯრიდან ბერლინის ცივი ღამე მოჩანდა. აქაურობა უცხო იყო ჩემთვის — არც ენა ვიცოდი სრულყოფილად, არც მეგობრები მყავდა ბევრი. დედაჩემის ჩამოსვლამ ყველაფერი თავდაყირა დააყენა.
ინსულტის შემდეგ მას მარჯვენა ხელი თითქმის არ ემორჩილებოდა. ხშირად ბრაზდებოდა, როცა რაღაც არ გამოსდიოდა. მე კი ვცდილობდი, მოთმინება არ დამეკარგა. მაგრამ ზოგჯერ ისე მტკიოდა გულში, რომ მეგონა, ვეღარ გავუძლებდი.
— რატომ ჩამოიყვანე? — მითხრა ერთხელ კამილამ, როცა დედაჩემი სააბაზანოში იყო.
— სხვა გზა არ მქონდა, კამი… საქართველოში მარტო ვერ დავტოვებდი.
— მაგრამ აქაც ხომ მარტო ხარ? — მისი სიტყვები გულში ჩამრჩა.
მართლაც მარტო ვიყავი ამ ბრძოლაში. ჩემი ძმა, ლაშა, ამერიკაში ცხოვრობდა და მხოლოდ ფულს გვიგზავნიდა ხოლმე. ერთხელაც კი არ დაურეკავს დედაჩემისთვის მას შემდეგ, რაც აქ გადმოვიდა.
დედაჩემი ადრე ძალიან ძლიერი ქალი იყო. სოფელში მას ყველა პატივს სცემდა — მკაცრი იყო, მაგრამ სამართლიანი. მამაჩემი რომ გარდაიცვალა, მე თხუთმეტი წლის ვიყავი. მაშინ პირველად ვიგრძენი მისი სითბო — მაგრამ ისიც წამიერად. მერე ისევ თავისებურად გამაგრდა და ჩვენ შორის უხილავი კედელი აშენა.
ახლა კი ეს კედელი თითქოს ისევ ჩვენს შორის იდგა. მე ვცდილობდი მის მოვლას, მაგრამ გულში წყენა მქონდა ჩარჩენილი — ბავშვობის ტკივილი, რომელსაც ვერაფრით ვიშორებდი.
ერთ საღამოს კამილამ მითხრა:
— დედა, ბებო სულ გეჩხუბება. რატომ არ ეუბნები რამეს?
— იმიტომ რომ ავადაა…
— მაგრამ შენც ხომ ადამიანი ხარ?
კამილას სიტყვებმა გამაბრაზა და ამავდროულად შემრცხვა კიდეც. მართლა ადამიანი ვიყავი? თუ უბრალოდ მოვალეობის გრძნობა მამოძრავებდა?
ერთ დღესაც დედაჩემმა მითხრა:
— ნინო, შენ არასდროს გყვარებივარ ისე, როგორც ლაშას…
გავშრი. ეს სიტყვები ბავშვობიდან მომყვებოდა — თითქოს ყოველთვის ვცდილობდი დამემტკიცებინა მისთვის ჩემი სიყვარული.
— დედა, ასე რატომ ამბობ? მე ხომ ყველაფერს ვაკეთებ შენთვის…
— იმიტომ რომ შენ სულ შორს იყავი ჩემგან. სულ გაქცევას ცდილობდი.
— იმიტომ რომ მაშინაც მტკენდი! — წამომცდა უნებლიეთ.
დედაჩემი გაჩუმდა. პირველად ცხოვრებაში დავინახე მის თვალებში სინანული.
— მეც მტკიოდა… — ჩურჩულით თქვა მან.
ამ საუბარმა ყველაფერი შეცვალა. თითქოს პირველად გავბედეთ ერთმანეთის ტკივილის დანახვა.
მეორე დღეს კამილამ სკოლიდან დაბრუნებულმა მითხრა:
— ბებო დღეს სხვანაირი იყო. მკითხა, როგორ ვიყავი.
გავიღიმე. პატარა ნაბიჯი იყო ეს ჩვენი ოჯახისთვის, მაგრამ მნიშვნელოვანი.
დრო გადიოდა და ნელ-ნელა ვსწავლობდით ერთად ცხოვრებას. კამილა ხანდახან ბებოს წიგნებს უკითხავდა ქართულად — დედაჩემი კი ცდილობდა გერმანული სიტყვები ესწავლა.
ერთხელაც საღამოს სამივე ერთად ვისხედით სამზარეულოში. დედაჩემი ფანჯარაში იყურებოდა და ჩუმად თქვა:
— ნინო, მაპატიე…
გავხედე და დავინახე მის თვალებში ცრემლი.
— მეც მაპატიე, დედა…
იმ ღამით პირველად ვიგრძენი სიმშვიდე ამ სახლში.
მაგრამ ცხოვრება მაინც რთული იყო. დედაჩემის ჯანმრთელობა ხშირად უარესდებოდა. ექიმები ამბობდნენ, რომ შესაძლოა მეორე ინსულტიც ჰქონოდა ნებისმიერ დროს. მე კი ყოველდღე შიშით ვიღვიძებდი — იქნებ ერთ დღესაც აღარ გაეღვიძოს?
ერთ საღამოს ლაშამ დამირეკა ამერიკიდან:
— ნინო, როგორ ხართ?
— კარგად ვართ… დედას შენთან ლაპარაკი უნდა.
— არაა საჭირო… ვიცი, რომ მიბრაზდება…
— ლაშა! ერთხელ მაინც დაელაპარაკე! ისიც შენი დედაა!
ტელეფონი გავუთიშე და ავტირდი. კამილამ ჩამეხუტა:
— ყველაფერი კარგად იქნება…
მაგრამ ვიცოდი — ყველაფერი კარგად ვერ იქნებოდა. უბრალოდ უნდა მესწავლა ამ ტკივილთან ცხოვრება.
ერთ დღესაც დილით დედაჩემი აღარ გამოფხიზლდა. სასწრაფო გამოვიძახეთ. საავადმყოფოში ექიმმა მითხრა:
— მისი მდგომარეობა მძიმეა… მზად იყავით ყველაფრისთვის.
საავადმყოფოს დერეფანში ვიდექი და ვფიქრობდი: რამდენი რამ ვერ ვუთხარი? რამდენჯერ ვერ ჩავეხუტე ისე გულწრფელად, როგორც მინდოდა?
სამი დღე გავიდა ასე — გაურკვევლობაში. ბოლოს დედამ თვალი გაახილა და ჩუმად მითხრა:
— ნინო… მიყვარხარ…
ეს სიტყვები არასდროს უთქვამს ჩემთვის ასე პირდაპირ.
ახლა სახლში ვართ — მე, კამილა და დედაჩემი. მისი ჯანმრთელობა ისევ სუსტია, მაგრამ ჩვენს შორის რაღაც შეიცვალა. თითქოს წარსულის ჩრდილები ნელ-ნელა ქრება დერეფნებიდან.
ხანდახან ვფიქრობ: ღირს თუ არა ტკივილის დავიწყება სიყვარულისთვის? ან შეიძლება თუ არა შერიგება მაშინაც კი, როცა ყველაფერი დაკარგულად გგონია?
თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას?