გუშინსა და ხვალს შორის: ერთი ქართველი დედის დილემა ემიგრაციაში
– დედა, გთხოვ, ერთხელ მაინც მომისმინე ბოლომდე! – ნიკოლოზის ხმა ოთახში ექოდ გაისმა. მისი თვალები ბრაზით და წყენით იყო სავსე, მე კი კედელთან მიყუდებული ვდგავარ, ხელები მიკანკალებს.
ეს არ იყო პირველი ასეთი საუბარი. მაგრამ ამ ღამით ყველაფერი სხვანაირად იგრძნობოდა – თითქოს რაღაც უნდა გადამწყვეტილიყო. ბერლინის გარეუბანში, პატარა ბინაში, სადაც უკვე მესამე წელია ვცხოვრობთ, ჰაერი მძიმე და სავსე იყო უთქმელი სიტყვებით.
– ნიკოლოზ, ხომ იცი, რომ შენს გამო წამოვედი აქამდე… – ვცდილობ მშვიდად ვუპასუხო, მაგრამ ჩემი ხმა მღალატობს.
– ეგ არ არის საკმარისი! მე აქ მარტო ვარ, მეგობრები არ მყავს, სკოლაში ვერავის ვუგებ… შენ კი სულ წარსულზე ლაპარაკობ! – მისი ხმა იმატებს.
გული მტკივა. თითქოს ყველა სიტყვა გულში მხვდება. მახსენდება ჩვენი ძველი სახლი თბილისში – ეზოში მოყვავილე იასამნები, ჩემი დედის ხმა სამზარეულოდან, მამაჩემის ჩუმი ნაბიჯები საღამოობით. იქ ყველაფერი მარტივი იყო. ან ასე მეგონა.
– ნიკოლოზ, მეც მარტო ვარ აქ… – ვამბობ ჩურჩულით.
ის მხრებს იჩეჩავს. ოთახში სიჩუმე ისადგურებს. მხოლოდ საათის წიკწიკი ისმის.
მახსოვს, როგორ ვიბრძოლე გერმანიაში წამოსასვლელად. ქმარი უკვე წლებია აღარ გვყავს გვერდით – წავიდა, როცა ნიკოლოზი პატარა იყო. მე კი მარტო დავრჩი ბავშვთან და უსასრულო პრობლემებთან. საქართველოში ცხოვრება გაუსაძლისი გახდა – სამსახური დავკარგე, ბინის ქირა ვერ გადავიხადე, ნათესავები კი მხოლოდ რჩევებს მაძლევდნენ: “დაივიწყე სიამაყე და წადი უცხოეთში!”
ბევრი ვიფიქრე. ბოლოს ჩემმა დაქალმა, მარინამ დამირეკა გერმანიიდან: “მოდი ჩემთან, აქ მუშაობა იშოვება!” იმ ღამეს მთელი ღამე არ მძინებია. მეორე დილით კი ბილეთი ვიყიდე.
ნიკოლოზი მაშინ თორმეტი წლის იყო. ტიროდა, არ უნდოდა მეგობრების დატოვება. მე კი ვუთხარი: “ეს ყველაფერი შენთვისაა.” მაგრამ ახლა ვხვდები – არც მე ვიცოდი, რას ვაკეთებდი.
გერმანიაში ყველაფერი უცხო იყო – ენა, ადამიანები, წესები. პირველი თვეები მხოლოდ ვტიროდი და ვმალავდი ცრემლებს ნიკოლოზისგან. მუშაობა დავიწყე მოხუცების მოვლაში – მძიმე იყო, მაგრამ სხვა გზა არ მქონდა.
ნიკოლოზი სკოლაში წავიყვანე. თავიდან მეგონა, რომ მალე შეეგუებოდა. მაგრამ ყოველ საღამოს ჩუმად იჯდა თავის ოთახში და ქართულ სიმღერებს უსმენდა. ერთხელ შევედი და დავინახე, როგორ უყურებდა ძველ ფოტოებს – ბებია-ბაბუასთან ერთად გადაღებულს.
– დედა, როდის დავბრუნდებით? – მკითხა მაშინ.
– მალე, ნიკოლოზ… ცოტა უნდა მოვიცადოთ.
მაგრამ ეს “მალე” წლები გაგრძელდა.
ახლა კი ის უკვე თექვსმეტი წლისაა. უფრო ხშირად მიბრაზდება, აღარ მიყვება თავის ამბებს. მე კი სულ უფრო მეტად ვგრძნობ თავს უცხოდ – როგორც საკუთარ შვილთან, ისე ამ ქვეყანაში.
ერთ დღეს სკოლიდან დამირეკეს – ნიკოლოზს ჩხუბი მოუვიდა კლასელთან. დირექტორმა მკაცრად მითხრა: “თქვენს შვილს ადაპტაცია უჭირს.”
სახლში დაბრუნებულმა ნიკოლოზმა კარი ხმაურით გაიხურა და არც კი შემომხედა.
– ნიკოლოზ! მოდი ვისაუბროთ! – შევეხვეწე.
– რაზე უნდა ვისაუბროთ? შენ მაინც ვერ გამიგებ!
მისი სიტყვები გულში მხვდება. მინდა ჩავეხუტო, მაგრამ ის უკვე დიდი ბიჭია – არ მაძლევს უფლებას.
იმ ღამით დიდხანს ვფიქრობდი: იქნებ დავბრუნდეთ საქართველოში? მაგრამ იქ რა გველის? არც სამსახური მაქვს, არც სახლი… დედაჩემი უკვე მოხუცია და თავად სჭირდება მოვლა. ჩემი ძმა თავის ოჯახზე ფიქრობს – ჩვენთვის დრო აღარ აქვს.
მეორე დღეს მარინას შევხვდი კაფეში.
– როგორ ხარ? – მკითხა მან.
– არ ვიცი… ნიკოლოზთან ვერ ვპოულობ საერთო ენას. მგონია, რომ ორივე დავკარგეთ თავი ამ უცხო ქვეყანაში.
მარინა ჩუმად მიყურებს.
– იცი, მეც ასე ვიყავი ჩემს შვილთან… მერე მივხვდი: უნდა მივიღო ისიც და საკუთარი თავიც ისეთი, როგორებიც ვართ ახლა. წარსულზე ფიქრი არაფერს ცვლის.
მარინას სიტყვები გულში ჩამრჩა. მაგრამ შინ დაბრუნებულმა ისევ იგივე სურათი დამხვდა: ნიკოლოზი თავის ოთახშია ჩაკეტილი, მე კი სამზარეულოში ვზივარ და ცარიელ ჭიქას ვუყურებ.
ერთ დღეს წერილი მივიღე საქართველოდან – დედაჩემი ავადაა. ექიმმა დამირეკა: “სასწრაფოდ ჩამოდით!”
გული შემეკუმშა. რა უნდა გავაკეთო? დავტოვო ნიკოლოზი აქ მარტო? თუ წავიყვან საქართველოში, ისევ თავიდან მოუწევს ყველაფერთან შეგუება…
იმ ღამით პირველად ვიტირე ხმამაღლა შვილთან ერთად.
– ნიკოლოზ… ბებია ცუდადაა. უნდა წავიდეთ საქართველოში.
ის ჩუმად მიყურებს.
– მე აღარ მინდა იქ დაბრუნება… აქაც ვერ ვარ ბედნიერი, მაგრამ იქ ხომ საერთოდ არავინ მყავს…
მისი სიტყვები გულს მტკენს. მაგრამ ვიცი: არჩევანი უნდა გავაკეთო.
ორი კვირის შემდეგ თბილისში ვართ. დედაჩემი საწოლში წევს – სუსტი და გამხდარია. ნიკოლოზი უხერხულად დგას მის გვერდით.
– ბებო… როგორ ხარ? – ეკითხება ჩუმად.
დედაჩემი უღიმის და ხელს უჭერს.
თბილისში დაბრუნების პირველ დღეებში ყველაფერი უცხოა – თითქოს ბავშვობის ქუჩებიც კი შეცვლილა. მეგობრები აღარ არიან აქ – ზოგი ემიგრაციაში წავიდა, ზოგი ოჯახშია ჩაფლული.
ნიკოლოზი სკოლაში ვერ მიდის – ენა ავიწყდება, ბავშვებთან ვერ მეგობრობს.
მე სამსახურს ვერ ვშოულობ – ყველგან ახალგაზრდა თანამშრომლები სჭირდებათ.
ერთ საღამოს ნიკოლოზი მოდის ჩემთან:
– დედა… იქნებ ისევ გერმანიაში დავბრუნდეთ?
ვუყურებ ჩემს შვილს და პირველად ვხედავ მის თვალებში იმედს და შიშს ერთდროულად.
– არ ვიცი, ნიკოლოზ… იქნებ არც იქ ვართ ჩვენი ადგილი…
ის მხრებს იჩეჩავს და ოთახიდან გადის.
მე კი მარტო ვრჩები ჩემს ფიქრებთან: სად არის ჩემი სახლი? სად არის ჩემი მომავალი? მაქვს კი უფლება კიდევ ერთხელ ავირჩიო ჩემი გზა?
ხანდახან ვფიქრობ: იქნებ ბედნიერება არჩევანში კი არაა, არამედ იმაში, რომ ვისწავლოთ ცხოვრება იქ, სადაც ვართ – მიუხედავად ყველაფრისა?
თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? არსებობს კი სწორი გზა ემიგრანტი დედისთვის?