არასასურველი ქალიშვილი – ამბავი, რომელსაც ოჯახში არავინ უსმენდა

„რატომ არ შეგიძლია ნორმალური გოგო იყო, ნინო?!“ – დედაჩემის ხმა ისევ ყურში ჩამესმის, თითქოს გუშინ მომესმა. სამზარეულოში ვდგავარ, ხელები ცხელი წყლით დამწვარი მაქვს, თეფშებს ვრეცხავ და ვცდილობ, ცრემლები არ წამომივიდეს. დედა ზურგს უკან დგას, მკაცრი მზერით მიყურებს და ისევ იმაზე წუწუნებს, რომ ბიჭი უნდოდა. „შენ რომ ბიჭი ყოფილიყავი, ახლა მამასაც მეტი სიამაყე ექნებოდა შენით,“ – ამბობს და ოთახიდან გადის.

მამა? მამა სახლში იშვიათად იყო. ბავშვობაში მეგონა, რომ სადღაც შორს მუშაობდა და ამიტომ ვერ ხედავდა ჩემს დაბადების დღეებს, სკოლის ზეიმებს ან უბრალოდ საღამოს ჩახუტებას. მაგრამ რაც წამოვიზარდე, მივხვდი – მამას უბრალოდ არ უნდოდა სახლში ყოფნა. დედაჩემის უკმაყოფილება და ჩემი არსებობის მუდმივი იგნორირება მასაც გადაედო.

სოფელში ვიზრდებოდი, იმერეთში. პატარა ეზო გვქონდა, სადაც ბებია-ბაბუისგან დარჩენილი ვაშლის ხეები იდგა. ბავშვობაში ხშირად ვჯდებოდი ხის ქვეშ და ვოცნებობდი, რომ ერთ დღეს დედა მომეფერებოდა ან მამა მეტყოდა: „ნინო, შენით ვამაყობ.“ მაგრამ ეს სიტყვები არასოდეს მომისმენია.

ერთხელ, თორმეტი წლის ვიყავი, როცა მეზობლის ბიჭმა მითხრა: „შენ რა გინდა აქ, გოგო ხარ და მაინც ვერაფერს გახდები.“ მაშინ პირველად ვიგრძენი სირცხვილი იმის გამო, რომ გოგო ვიყავი. სახლში მივედი და დედას ვკითხე: „დედა, შენ მართლა გინდოდა ბიჭი?“ მან არც კი შემომხედა – „რა აზრი აქვს ახლა მაგაზე ლაპარაკს?“

წლები გავიდა. სკოლაში კარგად ვსწავლობდი, მაგრამ დედასთვის ეს არაფერს ნიშნავდა. ერთხელ მასწავლებელმა სახლში დამირეკა და უთხრა: „თქვენი ნინო ძალიან ნიჭიერია.“ დედამ მხოლოდ მხრები აიჩეჩა: „გოგოა, სწავლით რას გახდება?“

მამასთან ურთიერთობა თითქმის არ მქონდა. ერთხელ ვცადე მისთვის მეთქვა, რომ უნივერსიტეტში ჩაბარება მინდოდა – მან მხოლოდ ჩაილაპარაკა: „გოგოს რა უნდა თბილისში?“

მეგობრები მყავდა, მაგრამ მათთანაც ყოველთვის რაღაც მაკლდა. მათი ოჯახები სხვანაირი იყო – დედები შვილებს ეფერებოდნენ, მამები ერთად სეირნობდნენ. მე კი სულ მარტო ვიყავი ჩემს ფიქრებთან.

ერთ დღეს, როცა უკვე მეთვრამეტე წელი მისრულდებოდა, დედამ მითხრა: „სანამ აქ ხარ, წესებს უნდა დაემორჩილო. თუ არ მოგწონს – წადი!“ ეს სიტყვები ისე მტკივნეულად ჩამესმა გულში, რომ მთელი ღამე ვტიროდი.

მეორე დილით ავდექი და ჩემოდანი ჩავალაგე. დედას არაფერი უთქვამს – უბრალოდ მიყურებდა ცივი თვალებით. მამა ისევ არ იყო სახლში. სოფლის ავტობუსში ჩავჯექი და თბილისისკენ გავემგზავრე.

თბილისში ცხოვრება ადვილი არ აღმოჩნდა. ბინა მეგობართან ერთად ვიქირავე – პატარა ოთახი იყო, მაგრამ ჩემთვის თავისუფლების სიმბოლო გახდა. უნივერსიტეტში ჩავაბარე – ფსიქოლოგიას ვსწავლობდი. იქ პირველად ვიგრძენი, რომ შეიძლება მეც მქონდა რაღაც ღირებული.

მაგრამ შინაგანი სიცარიელე მაინც არ მშორდებოდა. ყოველ საღამოს ფანჯარასთან ვიჯექი და ვფიქრობდი: იქნებ დედას დავენატრე? იქნებ მამამ მაინც იკითხა ჩემზე? მაგრამ არც ერთი ზარი, არც ერთი წერილი.

ერთხელ ქუჩაში შემთხვევით შევხვდი სოფლის ნაცნობს – მან მითხრა: „შენი დედა ამბობს, რომ შენ ოჯახი დაგავიწყდა.“ ეს სიტყვები გულში დამრჩა. ნუთუ მართლა ასე იყო? ნუთუ მე ვიყავი ეგოისტი?

მთელი წელი გავიდა ისე, რომ ოჯახიდან არავინ შემხმიანებია. დაბადების დღეზეც კი არავის გახსენებია ჩემი არსებობა.

ერთ დღეს უნივერსიტეტში ლექტორმა გვკითხა: „რას ნიშნავს თქვენთვის ოჯახი?“ ყველამ დაიწყო საუბარი სიყვარულზე, მხარდაჭერაზე… მე კი ხმა ვერ ამოვიღე.

მეგობარმა შემნიშნა და მკითხა: „ნინო, შენ რატომ ხარ ასე ჩუმად?“ მხოლოდ თავი დავხარე.

მაშინ მივხვდი – ჩემი ოჯახი ჩემთვის ტკივილის წყარო იყო.

ზაფხულში სოფელში დაბრუნება გადავწყვიტე. ავტობუსით ჩავედი და ეზოში შევედი. დედა ბაღში მუშაობდა – როცა დამინახა, წამით გაჩერდა, მერე ისევ გააგრძელა მუშაობა.

– ჩამოხვედი? – მხოლოდ ეს მკითხა.
– ჩამოვედი… ცოტა მომენატრა აქაურობა.
– აქაურობა თუ ვინმე?
– ორივე…
– მე დრო არ მაქვს ახლა სალაპარაკოდ.

მივხვდი – არაფერი შეცვლილიყო.

ბავშვობის ოთახში შევედი. ყველაფერი ისე იყო დატოვებული, თითქოს ჩემი წასვლა არცავის შეუმჩნევია. კედელზე ჩემი ბავშვობის ფოტოები ისევ ეკიდა – ერთადერთი ადგილი, სადაც ჩემი არსებობა ჩანდა.

მამა საღამოს დაბრუნდა სახლში. როცა დამინახა, მხოლოდ თავი დამიქნია.
– როგორ ხარ?
– კარგად… თბილისში ვსწავლობ…
– კარგი.

ეს იყო ჩვენი მთელი დიალოგი.

იმ ღამით ვერ დავიძინე. ფანჯრიდან ვუყურებდი ეზოს და ვფიქრობდი: რატომ ვერ შეძლეს ჩემი მიღება ისეთი როგორიც ვარ? რატომ უნდა იყოს ქალიშვილის დაბადება ოჯახისთვის ტვირთი?

დილით დედამ ისევ მკაცრად შემომხედა:
– როდის მიდიხარ უკან?
– რამდენიმე დღეში…
– კარგი.

სოფელში ყოფნის ბოლო დღეს ბებიასთან ავედი სასაფლაოზე. იქ მარტო ვიყავი ჩემს ფიქრებთან. ბებიას საფლავთან ჩავიჩოქე და ჩუმად ვუთხარი:
„ბებო, შენ მაინც გიყვარდი…“

თბილისში დაბრუნების შემდეგ კიდევ უფრო მეტად დავიწყე საკუთარი თავის ძებნა. უნივერსიტეტში აქტიურად ჩავერთე სტუდენტურ ცხოვრებაში – ფსიქოლოგიის კლუბში შევედი და პირველად ვიგრძენი მხარდაჭერა ადამიანებისგან, რომლებიც არც კი იყვნენ ჩემი სისხლი და ხორცი.

ერთხელ კლუბის შეხვედრაზე თემად ოჯახური სტიგმა ავირჩიეთ – როგორ ექცევიან საქართველოში ქალიშვილებს ოჯახებში. ბევრი გოგო მიყვებოდა მსგავს ისტორიებს – ზოგს დედ-მამა უყვარდა, მაგრამ მაინც გრძნობდნენ თავს არასასურველად.

ერთმა გოგომ თქვა: „ჩვენს ქვეყანაში ქალიშვილობა ჯერ კიდევ ტვირთად ითვლება ზოგ ოჯახში.“

მაშინ პირველად გავბედე და ჩემი ამბავი მოვყევი. ყველა გაჩუმდა – ზოგი ტიროდა კიდეც.

იმ საღამოს სახლში დაბრუნებულმა საკუთარ თავს შევპირდი: აღარასოდეს დავუშვებ, რომ ვინმემ ჩემი არსებობა უმნიშვნელოდ ჩათვალოს.

წლები გავიდა… უნივერსიტეტი დავამთავრე და სამუშაოს ძებნა დავიწყე. თავიდან რთული იყო – ბევრგან ამბობდნენ: „ქალს რა უნდა ფსიქოლოგიაში?“ მაგრამ არ დავნებდი.

ერთ დღეს უცხოეთიდან შემოთავაზება მივიღე – პოლონეთში ფსიქოლოგიის მაგისტრატურაზე სწავლას მთავაზობდნენ. ბევრი ვიფიქრე… ბოლოს გადავწყვიტე: წავიდოდი.

პოლონეთში ცხოვრება სულ სხვა რეალობა აღმოჩნდა – იქ არავინ გეკითხებოდა შენი სქესის გამო რამეს შეძლებ თუ არა. პირველად ვიგრძენი თავი თავისუფლად.

მაგრამ შინაგანი ტკივილი მაინც თან მდევდა – ყოველ საღამოს ვფიქრობდი საქართველოზე, ჩემს ოჯახზე… იქნებ ოდესმე დედამ ინანა? იქნებ მამამ მაინც გაიფიქრა ჩემზე?

ერთხელ პოლონეთში ქართველ ემიგრანტთა შეხვედრაზე წავედი – იქ ბევრი ქალი გავიცანი, რომლებიც საქართველოდან წამოსულიყვნენ იმავე მიზეზით: ოჯახური სტიგმა, არასასურველი ქალიშვილობა… ყველანი ერთნაირად ტკივილნარევი ვიყავით.

ერთმა ქალმა მითხრა: „ჩვენ აქ ახალი ცხოვრება დავიწყეთ, მაგრამ გულის სიღრმეში მაინც გვტკივა.“

ხშირად ვფიქრობ: ნუთუ ოდესმე შეიცვლება რამე საქართველოში? ნუთუ ოდესმე ქალიშვილებს ისე მიიღებენ ოჯახებში როგორც ბიჭებს?

ახლაც პოლონეთში ვარ – უკვე საკუთარი პატარა კაბინეტი მაქვს ფსიქოლოგიის ცენტრში. ხშირად მოდიან ქართველი ემიგრანტები და თავიანთ ტკივილს მიყვებიან… მე კი ყოველთვის ვეუბნები: „თქვენ გაქვთ უფლება იყოთ ის ვინც ხართ.“

ხანდახან ღამე ფანჯარასთან ვდგავარ და საკუთარ თავს ვეკითხები: ნუთუ ოდესმე შევძლებ დავივიწყო ის სიცივე რაც ბავშვობაში მივიღე? ან იქნებ ოდესმე დედაჩემი მაინც მომწერს ერთ სიტყვას: „მაპატიე“?

თქვენ რას ფიქრობთ – შეიძლება თუ არა ადამიანი ბოლომდე განიკურნოს ბავშვობის ტკივილისგან? ან უნდა აპატიოს თუ არა მშობლებს ის რაც ყველაზე მეტად ატკინა?