ძმის უკანასკნელი სიტყვები: ზღვის ტალღებში დაკარგული ბავშვობის ხმა

„ელე, დამელოდე, მალე დავბრუნდები და გეტყვი, რა მაგარი ტალღებია!“ — ეს იყო სანდროს ბოლო სიტყვები ჩემთვის. მაშინ ვერ ვიფიქრებდი, რომ ეს უბრალო წინადადება მთელი ცხოვრების მანძილზე გამყვებოდა და ყოველ ღამეს ძილის წინ ყურში ჩამესმოდა.

ზაფხულის ბოლო დღე იყო ბათუმში. ზღვა მოღუშული იყო, მაგრამ ბავშვებს რა ესმით — სანდრო და მისი მეგობრები სანაპიროზე დარბოდნენ, მე კი ქვიშაზე ვიჯექი და ვუყურებდი, როგორ ცდილობდა ჩემი პატარა ძმა ყველაზე დიდ ტალღაზე ახტომას. დედა სახლში დარჩა, მამა კი სამსახურში იყო. მე 14 წლის ვიყავი, სანდრო — 11-ის.

— ელე, მოდი, შენც შემოდი! — დამიძახა სანდრომ და ხელი დამიქნია.
— არა, სანდრო, ცივია და დედა გაგვიბრაზდება! — ვუპასუხე, მაგრამ გულში მეც მინდოდა წყალში შესვლა.

მეგობრებმა სანდრო გააცინეს: „შენ რა, და გეშინია?“

სანდრომ თავი მაღლა ასწია და ხმამაღლა თქვა: „მე არაფრის მეშინია!“

იმ წამს რაღაც ცუდი ვიგრძენი. თითქოს ზღვა უცნაურად ბნელდებოდა. მაგრამ ბავშვები ხომ ვერ ხვდებიან საფრთხეს — სანდრო ტალღებში შევარდა.

მახსოვს, როგორ გავიდა წყალში. ჯერ კიდევ ვიცინოდით, როცა მოულოდნელად ერთმა ბიჭმა იყვირა:

— სადაა სანდრო?!

ყველანი წყალში შევვარდით. მე პანიკაში ვიყავი. ვეძახდი: „სანდრო! სად ხარ?!“

ტალღები ძლიერად ურტყამდნენ ნაპირს. ვიღაცამ მაშველებს დაუძახა. ხალხი გარბოდა სანაპიროზე. მე კი მხოლოდ ერთი რამ მახსოვდა — სანდროს ხმა:

„ელე, დამელოდე…“

მაშველებმა დიდხანს ეძებეს. დედა სანაპიროზე მოვიდა და ყვიროდა: „სანდრო! შვილო! სად ხარ?!“ მამა ჩამოვიდა სამსახურიდან და ჩუმად ტიროდა. მე კი ქვიშაზე ვიჯექი, ხელები თავზე მქონდა შემოხვეული და ვერაფერს ვგრძნობდი.

იმ ღამეს სახლში ვერ დავბრუნდით. მთელი ქალაქი ეძებდა სანდროს. მეორე დღეს მისი სხეული იპოვეს.

დედა აღარ ლაპარაკობდა. მამა ჩუმად დადიოდა ოთახიდან ოთახში. მე კი მხოლოდ ერთი კითხვა მქონდა: რატომ არ შევედი წყალში მასთან ერთად? იქნებ რამე შემეძლო? იქნებ გადამერჩინა?

დასაფლავების დღეს მთელი უბანი მოვიდა. ბებია ტიროდა: „ღმერთო, რატომ წაიყვანე ასეთი პატარა?“ მეზობლები ჩუმად ჩურჩულებდნენ: „ბავშვები ხომ გაფრთხილებული იყვნენ…“

დედა მხოლოდ ერთ რამეს იმეორებდა: „სანდრო დამიბრუნეთ…“

მამა პირველად მაშინ ატირდა ხმამაღლა.

დრო გავიდა, მაგრამ არაფერი შეცვლილა. სკოლაში მისვლა აღარ მინდოდა. ყველა მიყურებდა თანაგრძნობით ან ინტერესით. მეგობრებმა თავიდან მომერიდნენ — არ იცოდნენ, რა ეთქვათ.

ერთ დღეს დედამ მითხრა:
— ელე, უნდა იცხოვრო. სანდროს ასე არ უნდოდა.
— დედა, როგორ ვიცხოვრო? მე ხომ ვერ გადავარჩინე…
— შენ არ ხარ დამნაშავე.

მაგრამ თავს მაინც დამნაშავედ ვგრძნობდი.

ერთხელ მამამ მითხრა:
— ელე, იცი რა მახსოვს? სანდრო სულ შენზე ლაპარაკობდა. შენ რომ არ ყოფილიყავი, ალბათ არც ასეთი ბედნიერი იქნებოდა.

მაშინ პირველად ვიტირე ხმამაღლა.

ზაფხულში ზღვისკენ ვეღარ მივდიოდით. დედა ფანჯარასთან იჯდა და სიჩუმეში იყურებოდა. მამა უფრო ხშირად რჩებოდა სამსახურში.

ერთ დღეს ბებიამ მითხრა:
— შვილო, ცხოვრება გრძელდება. უნდა აპატიო საკუთარ თავს.
— ბებო, როგორ?
— დრო ყველაფერს კურნავს… მაგრამ ტკივილი სულ გექნება.

მეგობრებმა ნელ-ნელა ისევ დაიწყეს ჩემთან საუბარი. ერთმა გოგომ მითხრა:
— ელე, შენ ძლიერი ხარ. მე რომ შენი ადგილას ვყოფილიყავი…
— არ ვარ ძლიერი. უბრალოდ ვცდილობ ვიცოცხლო.

ზოგჯერ ვფიქრობდი: იქნებ ყველაფერი სხვანაირად ყოფილიყო? იქნებ იმ დღეს სახლში დავრჩენილიყავით? ან იქნებ მე შემეძლო მისი გადარჩენა?

ერთხელ სიზმარში სანდრო დამესიზმრა. მომიახლოვდა და მითხრა:
— ელე, ნუ ტირი. მე კარგად ვარ.

გავიღვიძე და პირველად გავიღიმე მას შემდეგ.

ახლა უკვე წლები გავიდა იმ დღიდან. დედა ისევ ტირის ზოგჯერ, მამა უფრო ჩუმი გახდა. მე კი ვცდილობ ვიცხოვრო ისე, რომ სანდროს არ შერცხვეს ჩემით.

ზღვაზე ისევ ვერ მივდივარ — მაგრამ როცა ტალღების ხმა მესმის, თითქოს სანდროს სიცილი ჩამესმის შორიდან.

ხშირად ვფიქრობ: რა არის ცხოვრება? რატომ გვართმევს ყველაზე ძვირფას ადამიანებს ასე უეცრად?

ხომ შეიძლებოდა ყველაფერი სხვანაირად ყოფილიყო?

თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? როგორ უნდა იცხოვრო დანაკარგის შემდეგ?