დედამთილის ჩრდილში: როგორ დამაკარგვინა საკუთარ თავთან ბრძოლამ ჩემი ბედნიერება
„შენ თუ მართლა გიყვარდა ჩემი შვილი, სხვა კაცს ვერასდროს შეხედავ!“ – დედამთილის ხმა ისევ ყურებში ჩამესმის, თითქოს გუშინ კი არა, დღეს მითხრა. სამზარეულოში ვდგავარ, ხელები სველია, თეფშებზე წყალი წვეთავს, მაგრამ გული ისე მიცემს, თითქოს რაღაც საშინელება უნდა მოხდეს. პატარა ემა ოთახიდან მეძახის – „დედა, მოდი, ნახე რა დავხატე!“ – მაგრამ მე ჯერ კიდევ დედამთილის სიტყვებში ვარ ჩარჩენილი.
ორი წლის წინ, ზუსტად ამ დროს, ჩემი ქმარი, გიორგი, ავტობუსის გაჩერებაზე იდგა და სამსახურში მიდიოდა. მანქანა მოულოდნელად გადავიდა გზიდან და ყველაფერი წამებში დასრულდა. მაშინ ემა ორი წლის იყო, მიშო – ოთხის. მე კი 29-ის. იმ დღეს ჩემი ცხოვრება ორ ნაწილად გაიყო – გიორგის სიკვდილამდე და მის შემდეგ.
პირველი წელი ისე გავიდა, თითქოს სუნთქვა დამავიწყდა. დედამთილი – ქალბატონი ნანა – ყოველდღე მოდიოდა ჩვენთან, ბავშვებს უვლიდა, საჭმელს ამზადებდა, მაგრამ მისი მზერა მუდამ მკაცრი იყო. ერთხელაც მითხრა: „გიორგის ხსოვნა უნდა დაიცვა. ქალი თუ ხარ, მარტო უნდა დარჩე. ასეა ჩვენს ოჯახში.“
თავიდან მეგონა, დრო ყველაფერს მოაგვარებდა. მაგრამ დრო გავიდა და ნანას სიტყვები უფრო მძაფრი გახდა. მეზობლები ჩურჩულებდნენ – „ახალგაზრდაა, ალბათ მალე გათხოვდება…“ – და ეს ჩურჩული ნანას ყურამდეც მიდიოდა. ერთხელაც პირდაპირ მითხრა:
– სარა, თუ ვინმესთან დაგინახავ, შვილებს წაგართმევ! გიორგის ოჯახი ამას არ დაუშვებს.
გავშრი. ბავშვები ჩემს უკან თამაშობდნენ და ვერ იგებდნენ, რომ მათი ბებია ახლა ჩემს ცხოვრებას მართავდა.
მეგობრები მეუბნებოდნენ – „სარა, შენც გაქვს ბედნიერების უფლება! ასე ხომ ვერ იცხოვრებ?“ მაგრამ თბილისში ასე მარტივი არ არის. ყველას თავისი აზრი აქვს ქვრივზე – თითქოს ჩემი ცხოვრება უკვე დასრულდა.
ერთ დღესაც, როცა ბავშვები ბაღში წავიყვანე, კაფეში შევედი და შემთხვევით დავჯექი ერთ მაგიდასთან ლევანთან – გიორგის ძველ მეგობართან. ლევანი ყოველთვის მომწონდა თავისი სიმშვიდითა და გულისხმიერებით. საუბარი დავიწყეთ ბავშვებზე, მერე გიორგიზე… უცებ ვიგრძენი, რომ ვიღაც მიყურებდა – დედამთილი იყო ქუჩის მეორე მხარეს.
მეორე დღეს სახლში დამხვდა:
– სარა, გუშინ ვისთან იყავი? ხომ იცი, რომ ეს არ შეიძლება! გიორგის სულს შეურაცხყოფ!
– ნანა დეიდა, უბრალოდ ვისაუბრეთ… მეგობარია…
– მეგობარი? ქვრივ ქალს მეგობარი კაცი არ ჰყავს! ასეა ჩვენს ოჯახში!
გული მომეწურა. რა უნდა მეთქვა? რომ მარტო ვარ? რომ ღამეებს ტირილში ვატარებ? რომ მინდა ისევ ვიგრძნო სიცოცხლე?
ერთ ღამეს ემას სიცხე აუვიდა. საავადმყოფოში წავიყვანე. ნანა მაშინვე მოვიდა და ექიმს უთხრა:
– მე ვარ ბავშვების ბებია! დედა მარტო ვერ უმკლავდება!
ექიმმა მე შემომხედა და თვალებში კითხვა ამოიკითხა – მართლა მარტო ვერ უმკლავდები?
სახლში დაბრუნებულმა ემას ხელი მოვკიდე და გულში ჩავიკარი. მიშო გვერდით მომიწვა და ჩუმად მკითხა:
– დედა, ბებია რატომ გეჩხუბება ხოლმე?
ცრემლები მომადგა თვალზე. რა უნდა მეთქვა? რომ ბებიას ჰგონია, თუ ბედნიერი ვიქნები, გიორგის ვუღალატებ?
ერთ დღესაც ლევანმა დამირეკა:
– სარა, მინდა დაგეხმარო… ვიცი, რთულია შენთვის…
– ლევან, მადლობა… მაგრამ არ ვიცი, როგორ მოვიქცე…
– შენს თავს მოუსმინე. სხვების აზრი არ უნდა იყოს შენი ცხოვრების განმსაზღვრელი.
მაგრამ თბილისში ასე მარტივი არ არის. დედამთილი ყოველდღე მოდიოდა და მახსენებდა – „გიორგის ხსოვნა უნდა დაიცვა.“
ერთხელაც ბავშვებმა მკითხეს:
– დედა, მამიკო რატომ აღარ მოდის?
– მამიკო ზეცაშია… მაგრამ ჩვენ გვიყვარს ერთმანეთი…
– შენ რატომ ტირი ხოლმე?
ვერაფერი ვუთხარი.
ერთ საღამოს ნანა ისევ მოვიდა და მკაცრად მითხრა:
– სარა, თუ კიდევ ერთხელ დაგინახავ ვინმესთან ერთად… შვილებს წაგართმევ! სასამართლოში წავალ!
გავშრი. მთელი ღამე არ მძინებია. ვფიქრობდი – რა უნდა გავაკეთო? ჩემი ცხოვრება ხომ არ დასრულებულა? ბავშვებს ხომ სჭირდებათ ბედნიერი დედა?
მეორე დღეს ლევანს შევხვდი პარკში.
– სარა, არ შეგეშინდეს… შენს გვერდით ვარ.
– ლევან… ნანა მეუბნება, რომ თუ ვინმესთან დამინახავს, შვილებს წამართმევს…
– ამას ვერ გააკეთებს! შენ ხარ მათი დედა!
მაგრამ საქართველოში ასე მარტივი არ არის. სასამართლოში შეიძლება ყველაფერი მოხდეს…
ერთ დღესაც ნანამ ბავშვები წაიყვანა თავისთან და ორი დღე არ დამიბრუნა. ტელეფონზე არ მიპასუხა. მესამე დღეს მივედი მის სახლში.
– ნანა დეიდა, ბავშვები მომეცი!
– ჯერ დაფიქრდი! თუ ჩემს წესებს არ დაემორჩილები, შვილებს აღარ ნახავ!
გული გამისკდა. პოლიციაში წასვლა შემეშინდა – რას იტყვის ხალხი? რას იტყვის ჩემი ოჯახი?
ლევანმა მითხრა:
– სარა, ასე აღარ შეიძლება! იბრძოლე შენი თავისთვის!
მაგრამ მე ისევ შიშში ვიყავი.
ერთ დღესაც ბავშვებმა მითხრეს:
– დედა, ბებია ამბობს, რომ თუ სხვა მამიკო გვეყოლება, მამიკო გაბრაზდება…
ცრემლები მომადგა თვალზე.
იმ ღამეს პირველად გავბედე და დედაჩემს დავურეკე გერმანიაში – ემიგრაციაში ცხოვრობს უკვე ათი წელია.
– დედა, აღარ შემიძლია… ნანა მაიძულებს მარტო ვიყო… ბავშვებს მიჰყავს…
დედაჩემმა მითხრა:
– სარა, შენ ხარ მათი დედა! იბრძოლე შენი ბედნიერებისთვის! მე შენს გვერდით ვარ!
მეორე დღეს სასამართლოში წავედი. ადვოკატი ავიყვანე. ნანას დავურეკე და ვუთხარი:
– ბავშვები ჩემთან უნდა იყვნენ! მე ვარ მათი დედა! თუ კიდევ ერთხელ წამართმევ მათ, კანონის ძალით დავიბრუნებ!
ნანა გაბრაზდა:
– შენ გიორგის სულს შეურაცხყოფ!
– არა! მე ჩემს შვილებს ვიცავ! მე მაქვს ბედნიერების უფლება!
ბავშვები სახლში დავაბრუნე. ნანა აღარ მოსულა რამდენიმე კვირა.
ლევანთან ურთიერთობა ნელ-ნელა განვითარდა. ბავშვებიც შეეჩვივნენ მას. ერთხელ ემამ მკითხა:
– დედა, ლევანი შეიძლება ჩვენი მეგობარი იყოს?
გავუღიმე:
– კი, შეიძლება…
ახლა უკვე ორი წელი გავიდა იმ დღიდან, როცა პირველად გავბედე და საკუთარი თავისთვის ვიბრძოლე.
ხანდახან ისევ მესმის ნანას ხმა – „გიორგის ხსოვნა უნდა დაიცვა!“ მაგრამ ახლა ვიცი – ჩემი ბედნიერება მხოლოდ ჩემზეა დამოკიდებული.
ხშირად ვფიქრობ: რატომ უნდა იყოს ქალის ცხოვრება სხვების წესებით განსაზღვრული? რატომ გვაშინებენ იმით, რომ თუ ბედნიერებას ვიპოვით მეორედ, რაღაცას ვღალატობთ? იქნებ დროა ვთქვათ – მეც მაქვს უფლება ვიყო ბედნიერი?