დედამთილის ჩაის სურნელი: როცა წარსული კარს აკაკუნებს

„მარიამ, მოდი, ჩაი დავლიოთ. მართლა მომენატრე. ასე ახლოს ვცხოვრობთ, მაგრამ თითქმის აღარ ვსაუბრობთ.“

ეს სიტყვები ვიოლეტამ, ჩემმა ყოფილმა დედამთილმა, მითხრა რამდენიმე დღის წინ, როცა მოულოდნელად დამირეკა. მის ხმაში ისეთი სითბო და სინანული იგრძნობოდა, რომ წამით ეჭვი შემეპარა — ნუთუ ეს ის ქალი იყო, რომელმაც წლების წინ ჩემი ცხოვრება ჯოჯოხეთად აქცია? მაშინვე გამახსენდა ჩვენი ბოლო შეხვედრა: ცრემლიანი თვალებით ვტოვებდი მის სახლს, ხელში ჩემოდანი მიჭირავდა და ზურგს უკან მისი მკაცრი ხმა მესმოდა: „შენი ბრალია ყველაფერი!“

ახლა კი, ათი წლის შემდეგ, ემიგრაციაში, გერმანიის პატარა ქალაქში, სადაც ქართველები ერთმანეთს იშვიათად ვხვდებით, ვიოლეტა მეპატიჟებოდა ჩაის დასალევად. გულში ათასი კითხვა მიტრიალებდა: რა შეიცვალა მასში? რატომ ახლა? იქნებ სინანული აწუხებს? ან უბრალოდ მარტო დარჩა და ძველი ცოდვების გამოსყიდვა უნდა?

ჩემი შვილი, ლუკა, უკვე თვრამეტი წლისაა. მამამისი — ჩემი ყოფილი ქმარი, გიორგი — ახალი ოჯახით ცხოვრობს მიუნხენში და ჩვენთან იშვიათად კონტაქტობს. ლუკას ბავშვობა მუდმივ დაძაბულობაში გავიდა: დედ-მამა სულ ჩხუბობდა, ბებია კი მუდამ ცდილობდა ჩემი შვილის გონებაში ჩემი წინააღმდეგობის ჩანერგვას. ხშირად ვფიქრობდი, რომ სწორედ ვიოლეტამ დაგვინგრია ოჯახი — მისი მუდმივი ჩარევითა და ცივი სიტყვებით.

მაგრამ ახლა, როცა ტელეფონში მისი ხმა მესმოდა, უცნაური სითბო ვიგრძენი. იქნებ მეც შევიცვალე? იქნებ დროა, წარსულზე ავიღო ხელი და წინ ვიყურო? ლუკასაც ხომ სჭირდება ბებია — თუნდაც ისეთი რთული ხასიათის, როგორიც ვიოლეტაა.

მეორე დღეს სამსახურის შემდეგ მის სახლთან მივედი. კართან რომ დავდექი, გული ისე მიცემდა, თითქოს პირველად ვხვდებოდი. კარი ნელა გააღო — თეთრი თმა უფრო გათეთრებოდა, თვალებში კი უცნაური სინათლე ჩასდგომოდა.

— მარიამ… — ჩურჩულით მითხრა და ჩამეხუტა.

ეს ჩახუტება იმდენად მოულოდნელი იყო, რომ წამით გავშეშდი. მერე მეც მოვეხვიე — თითქოს წლების ტკივილი ერთ წამში აორთქლდა.

სამზარეულოში ჩაიდანი დუღდა. მაგიდაზე ქართული ნამცხვრები ეწყო — გოზინაყი და ჩურჩხელა. თითქოს დრო უკან დაბრუნდა: ისევ ის სურნელი, ისევ ის ჭურჭელი…

— იცი, რამდენჯერ ვიფიქრე შენზე? — დაიწყო ვიოლეტამ ჩაის დასხმისას. — ბევრი რამ დავაშავე. მაშინ მეგონა, რომ ჩემს შვილს ვიცავდი… მაგრამ ახლა ვხვდები, რომ შენც ჩემი შვილი იყავი.

გული მომეწურა. რამდენჯერ მინატრია ეს სიტყვები წლების წინ! მაგრამ მაშინ მხოლოდ ბრაზი და წყენა იყო ჩვენს შორის.

— მე… მეც ბევრი რამ ვერ გაპატიე მაშინ, — ძლივს ამოვთქვი.

— ვიცი. ძალიან ცუდად მოგექეცი. გიორგი რომ წავიდა… ყველაფერი შენ დაგაბრალე. არადა, სინამდვილეში მე მეშინოდა მარტო დარჩენის. შენზე ვბრაზობდი იმიტომ, რომ საკუთარი თავი ვერ მაპატიე.

სიჩუმე ჩამოვარდა. მხოლოდ საათის ტიკტიკი ისმოდა.

— ახლა მარტო ვარ… გიორგი იშვიათად მირეკავს. ლუკასაც არ უნახავს დიდი ხანია. ვიცი, რომ შენთან უფრო ახლოსაა… გთხოვ, არ აუკრძალო ჩემთან მოსვლა.

— მე არასდროს ამიკრძალავს… უბრალოდ ლუკასაც თავისი წყენა აქვს.

ვიოლეტამ თავი დახარა.

— იქნებ ერთად შევძლოთ მისი დაბრუნება? იქნებ შევძლოთ… ოჯახი ისევ შევკრიბოთ?

მის თვალებში იმედი და შიში ირეოდა. მეც არ ვიცოდი რა მეთქვა. წარსული ასე მარტივად არ იშლება — არც ტკივილი ქრება ერთ დღეში.

— ვცადოთ… — ბოლოს ჩავილაპარაკე.

იმ საღამოს ბევრი ვისაუბრეთ: ბავშვობაზე, საქართველოზე, ემიგრაციაზე… ვიოლეტამ მომიყვა, როგორ უჭირს მარტო ცხოვრება უცხო ქვეყანაში; როგორ ენატრება თბილისური ეზოები და ძველი მეგობრები; როგორ ნანობს ყველაფერს.

— იცი, მარიამ… ღმერთს შევთხოვე შენს პატიებას. ეკლესიაში დავდივარ ხოლმე… იქ ვისწავლე, რომ პატიება ყველაზე დიდი ძალაა.

— მეც ვისწავლე… მაგრამ ჯერ ბოლომდე ვერ შევძელი.

— დრო გვჭირდება ორივეს.

იმ ღამით შინ დაბრუნებულმა დიდხანს ვერ დავიძინე. ფანჯრიდან გერმანული ქალაქის განათებები მოჩანდა და უცნაურად მშობლიური მომეჩვენა ყველაფერი. ვფიქრობდი: ნუთუ მართლა შეიძლება წარსულის გადალახვა? ნუთუ შეიძლება ადამიანი შეიცვალოს ასე ძალიან?

რამდენიმე დღეში ლუკასთან ვისაუბრე.

— დედა, მართლა გინდა ბებიასთან ურთიერთობა აღვადგინო? — მკითხა ეჭვით.

— მინდა სცადო… ისიც შეცვლილია.

— არ ვიცი… ძალიან მტკივნეულია.

— მეც მტკივნეულია. მაგრამ თუ არ ვცადეთ, ვერასდროს გავიგებთ…

ლუკამ მხრები აიჩეჩა. მერე ჩუმად თქვა:

— კარგი, ერთხელ მივალ.

იმ დღეს პირველად ვიგრძენი იმედი — თითქოს რაღაც ახალი იწყებოდა ჩვენს ცხოვრებაში.

მაგრამ ყველაფერი ასე მარტივად არ ყოფილა. რამდენიმე კვირაში გიორგიმ დამირეკა:

— მარიამ, დედაჩემი გნახულობს?

— კი…

— ფრთხილად იყავი. ვიცი მისი ხასიათი…

— გიორგი, ის შეიცვალა.

— არ ვიცი… მე მაინც არ მჯერა.

ეს საუბარი კიდევ ერთხელ დამაფიქრა: ნუთუ მართლა შეიძლება ადამიანი შეიცვალოს? თუ უბრალოდ მარტოობის შიში აიძულებს მას ასეთი იყოს?

ერთ დღესაც ვიოლეტამ დამირეკა და მთხოვა ლუკასთან ერთად მისულიყავი ეკლესიაში — თურმე იქ ქართული წირვა ტარდებოდა.

ეკლესიაში შესვლისას ვიგრძენი როგორ შემომეხვია სიჩუმე და სიმშვიდე. ლუკა გვერდით მიდგა — უხერხულად იდგა, მაგრამ თვალებში ინტერესიც ჩანდა. ვიოლეტამ სანთელი აანთო და ჩუმად თქვა:

— ღმერთო, დაგვიბრუნე ოჯახი…

იმ დღეს პირველად ვიგრძენი რაღაც ახალი ჩვენს შორის — თითქოს წარსულის ბზარები ნელ-ნელა იკვრებოდა.

მაგრამ შინ დაბრუნებულმა ისევ დავფიქრდი: ნუთუ საკმარისია მხოლოდ მონანიება? ან შეიძლება თუ არა პატიება მაშინაც კი, როცა ტკივილი ჯერ კიდევ ცოცხალია?

დღესაც ამ კითხვებით ვცხოვრობ. ზოგჯერ მგონია, რომ ადამიანები მართლაც იცვლებიან; ზოგჯერ კი ეჭვი მღრღნის — იქნებ ეს მხოლოდ დროებითი სენტიმენტია?

მაგრამ ერთი რამ ვიცი: თუ შანსს არ მივცემთ ერთმანეთს, ვერასდროს გავიგებთ რას ნიშნავს ნამდვილი პატიება და შერიგება.

მაინტერესებს თქვენ რას ფიქრობთ: მართლა შეუძლიათ ადამიანებს შეცვლა? ღირს თუ არა წარსულის დავიწყება იმისთვის, რომ მომავალში მშვიდობა მოვიპოვოთ?