60 წლის იუბილე, რომელიც ოჯახს დამაკარგვინა — ჩემი ისტორია, ჩემი ტკივილი

„შენ რა, მართლა ეგოისტი ხარ? მთელი ცხოვრება გვეუბნებოდი, რომ ოჯახი ყველაფერია, ახლა კი საკუთარ თავზე დახარჯე ყველაფერი!“ — ეს სიტყვები მახვილივით ჩამეჭრა გულში. ტომა, ჩემი ერთადერთი შვილი, თვალებში მიყურებდა ბრაზითა და წყენით. მის გვერდით მჯდომი მარიამი — ჩემი რძალი — უხმოდ იყო, მაგრამ მზერაში აშკარად იკითხებოდა: „როგორ შეგეძლო?“

არ ვიცი, როგორ დავიწყო ეს ამბავი. იქნებ იმით, რომ მთელი ცხოვრება მარტო ვშრომობდი. ჩემი ქმარი მაშინ წავიდა, როცა ტომა სამი წლის იყო. მას შემდეგ ყველაფერი მე დამაწვა მხრებზე — ბინა, სესხები, ბავშვის გაზრდა, სკოლა, უნივერსიტეტი… ყველაფერი. არასდროს მითქვამს „მეტს ვერ გავუძლებ“, არასდროს დავზოგე თავი. დილით ადრე ვდგებოდი, საღამოს გვიან ვბრუნდებოდი სამსახურიდან. ხან მასწავლებლად ვმუშაობდი, ხან კერძო გაკვეთილებს ვატარებდი, ხანაც ბაზარში ვყიდდი ხელნაკეთ ნივთებს.

ერთხელაც, როცა ტომა უკვე სტუდენტი იყო, მითხრა: „დედა, შენს თავს როდის მიხედავ?“ მაშინ პირველად დავფიქრდი — ნუთუ მართლა არ მქონდა უფლება მეც მეფიქრა საკუთარ თავზე? მაგრამ მაშინვე გავიფიქრე: ჯერ ტომას უნდა დავეხმარო, მერე იქნება მეც მოვიცლი.

წლები გადიოდა. ტომამ უნივერსიტეტი დაამთავრა, მუშაობა დაიწყო, მარიამი გაიცნო. ქორწილი პატარა და მოკრძალებული იყო — მაშინაც მე დავეხმარე ყველაფერში. მერე შვილიშვილიც შემეძინა — პატარა ნიკოლოზი. თითქოს ყველაფერი დალაგდა. მაგრამ ერთი ოცნება სულ მქონდა გულში: ერთხელ მაინც მენახა საკუთარი თავი ბედნიერი, ერთი დღე მაინც ყოფილიყო მხოლოდ ჩემი.

60 წელი რომ შემისრულდა, გადავწყვიტე: ამ დღესასწაულს ჩემს თავს ვუძღვნი. წლების განმავლობაში ცოტ-ცოტას ვაგროვებდი — ხან კონვერტში ვინახავდი ფულს, ხან ბანკში ვდებდი მცირე თანხებს. ბოლოს საკმარისი დაგროვდა იმისთვის, რომ პატარა რესტორანი დამექირავებინა, ნათესავები და მეგობრები მომეწვია, მუსიკოსები დამექირავებინა და ჩემი ბავშვობის ოცნება ამეხდინა.

დღესასწაული მართლაც საოცარი გამოვიდა. ყველა იცინოდა, ცეკვავდა, მე კი პირველად ვიგრძენი თავი ნამდვილ ადამიანად — არა მხოლოდ დედად ან ბებიად, არამედ ქალად, რომელსაც აქვს უფლება იზეიმოს საკუთარი ცხოვრება. ტორტის გაჭრისას ტირილი მომინდა — იმდენი წელი ველოდი ამ წამს.

მაგრამ მეორე დღეს ყველაფერი შეიცვალა.

ტომა და მარიამი სახლში დამადგნენ. ტომას სახეზე სერიოზული გამომეტყველება ჰქონდა.
— დედა, უნდა დაგელაპარაკოთ.
— რა მოხდა შვილო?
— გუშინდელი დღესასწაული… კარგი იყო, მაგრამ…
— მაგრამ?
— იცი, ჩვენ მანქანის ყიდვას ვაპირებთ და შენ რომ ეს ფული დაგეტოვებინა…
მარიამმა დაამატა:
— ჩვენთვის ეს ძალიან დიდი დახმარება იქნებოდა.

გავშრი. არ ვიცოდი რა მეთქვა. მთელი ცხოვრება მათთვის ვშრომობდი. ერთხელ მაინც რომ საკუთარ თავზე დავხარჯე ფული — ეს დანაშაული იყო?
— შვილებო… ეს ჩემი ოცნება იყო… მთელი ცხოვრება თქვენთვის ვაკეთებდი ყველაფერს…
ტომამ ხელი ჩაიქნია:
— ეგოისტობაა! ჩვენ ახლა ყველაზე მეტად გვჭირდება დახმარება და შენ საკუთარ თავზე დახარჯე ყველაფერი!

მთელი ღამე არ მძინებია. ვფიქრობდი: ნუთუ მართლა ეგოისტი ვარ? ნუთუ არ მქონდა უფლება ერთხელ მაინც მეც გამეხარა? იქნებ მართლა უნდა დამეტოვებინა ფული მათთვის? იქნებ დედობა ნიშნავს საკუთარი თავის უარყოფას ბოლომდე?

მარიამმა მომწერა მეორე დღეს:
„ვიცი, რომ შენთვის მნიშვნელოვანი იყო ეს დღე, მაგრამ ჩვენც გვიჭირს. ნიკოლოზს სკოლაში უნდა შევუყვანოთ და მანქანა გვჭირდება.“

გული მეტკინა. თითქოს ჩემი სიხარული დანაშაულად გადაიქცა.

მეგობარმა ნანა დამირეკა:
— ნინო, ნუ იდარდებ! ერთხელ მაინც შენს თავს მიხედე და ეს დანაშაული არაა!
მაგრამ ვერ ვისვენებდი. ქუჩაში რომ გავდიოდი, მეგონა ყველა მე მიყურებდა და ფიქრობდა: „აი ეგოისტი დედაა.“

ერთხელაც ტომას დავურეკე:
— შვილო…
— რა გინდა დედა?
— მაპატიე თუ გეწყინა…
— უბრალოდ იმედი გვქონდა შენზე…
— მთელი ცხოვრება თქვენზე ვფიქრობდი…
— ახლა ჩვენ გვჭირდებოდა შენი დახმარება!
ტელეფონი გათიშა.

დღეები გადიოდა. ოჯახში სიჩუმე ჩამოვარდა. ნიკოლოზიც აღარ მოდიოდა ჩემთან სტუმრად ისე ხშირად როგორც ადრე. მეზობლები მეკითხებოდნენ:
— ნინო დეიდა, რა ხდება?
არ ვიცოდი რა მეთქვა.

ერთხელაც ქუჩაში შემთხვევით შევხვდი მარიამს და ნიკოლოზს. პატარა მომვარდა:
— ბებო! მომენატრე!
მარიამმა უხერხულად გამიღიმა:
— ნიკოლოზს ძალიან ენატრები…
— მეც ძალიან მენატრება…
— უბრალოდ ტომას ჯერ კიდევ ეწყინება…

გულში რაღაც ჩამწყდა. ნუთუ ერთი დღე ბედნიერების გამო უნდა დავკარგო ოჯახი? ნუთუ დედობა ნიშნავს მხოლოდ სხვაზე ფიქრს და საკუთარ თავზე უარის თქმას?

ერთ საღამოს ძველ ფოტოებს ვათვალიერებდი — ტომას ბავშვობის სურათებს, ჩვენი პირველი ბინის ფოტოებს… ცრემლები წამომივიდა. რამდენი რამ გადავიტანეთ ერთად! რამდენჯერ დამიწერია სია: „პირველი ტომასთვის“, „მეორე ტომასთვის“, „მე ბოლოს“… ახლა კი პირველად დავწერე: „მე — პირველ რიგში.“

ვიცი, ბევრი გამკიცხავს — იქნებ მართლა არ უნდა დამეხარჯა ფული საკუთარ თავზე? იქნებ დედობა ნიშნავს ბოლომდე მსხვერპლს? მაგრამ მე ხომ ადამიანი ვარ? მე ხომ ერთხელ მაინც მქონდა უფლება მეც გამეხარა?

ახლა მარტო ვარ ჩემს ბინაში. არც ტომა მირეკავს ხშირად და არც მარიამი მოდის სტუმრად. ნიკოლოზი კი ისევ მენატრება.

ხანდახან ვფიქრობ: ღირს თუ არა საკუთარი ბედნიერება იმად, რომ ოჯახი დაკარგო? ან იქნებ სწორედ მაშინ კარგავ ოჯახს, როცა საერთოდ ივიწყებ საკუთარ თავს?

თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? მართლა ეგოისტი ვარ თუ უბრალოდ ადამიანი?