როცა ძმა დაბრუნდა: ტკივილისა და მიტევების ზღვარზე
„ნინო, კარი გააღე, გთხოვ…“ — ხმა კარს მიღმა ისეთი უცხო და ნაცნობი იყო ერთდროულად, რომ წამით სუნთქვაც შემეკრა. ხელები ამიკანკალდა. სამზარეულოში ვიჯექი, ბავშვები ოთახში თამაშობდნენ, ტელევიზორი ჩართული იყო, მაგრამ იმ წამს ყველაფერი გაითიშა. მხოლოდ ის ხმა მესმოდა, რომელიც წლების წინ ჩემთვის ყველაფერს ნიშნავდა და მერე ერთ დღეში გაქრა ჩემი ცხოვრებიდან.
კარი ნელა გავაღე. ზღურბლზე ჩემი ძმა, გიორგი იდგა — გვერდით ახალგაზრდა ქალი, რომელსაც თვალებში შიში და იმედი ერთდროულად ეწერა. გიორგის სახეზე დაღლილობა და სინანული ჩანდა. წლების წინ რომ წავიდა საქართველოდან, მაშინაც ასე მიყურებდა — ჩუმად, თითქოს რაღაცის თქმა უნდოდა, მაგრამ ვერ ბედავდა.
— ნინო… — ხმა აუკანკალდა. — ვიცი, რომ არ გელაპარაკე ამდენი ხანი. ვიცი, რომ… ბევრი რამ დავაშავე. მაგრამ ახლა სხვანაირადაა ყველაფერი. გთხოვ, მომისმინე.
მხოლოდ ვუყურებდი. სიტყვები ვერ ვიპოვე. მინდოდა მეყვირა, მეჩხუბა, მეკითხა: სად იყავი ამდენი წელი? რატომ დამტოვე მაშინ, როცა ყველაზე მეტად მჭირდებოდი? მაგრამ ხმა არ ამომსვლია. მხოლოდ კარი გავაღე ბოლომდე და გვერდზე გავიწიე.
გიორგი და მისი ცოლი — ნატა — სახლში შემოვიდნენ. ბავშვები გაკვირვებულები მიყურებდნენ: „დედა, ეს ბიძიაა?“ — ჩუმად მკითხა ლუკამ. თავი დავუქნიე.
სამზარეულოში დავსხედით. გიორგიმ ჩაი მოსვა და ფანჯარაში გაიხედა.
— ნინო, ვიცი, რომ არ მაქვს უფლება რამე გთხოვო… მაგრამ სხვა გზა აღარ დამრჩა. ემიგრაციაში ყველაფერი დავკარგე. ვალები დაგვიგროვდა, ნატას ჯანმრთელობა შეერყა… საქართველოში დაბრუნება ერთადერთი გამოსავალი იყო.
— და მე რა შუაში ვარ? — ძლივს ამოვთქვი.
— შენ… შენ ყოველთვის ჩემი ოჯახი იყავი. ვიცი, რომ მაშინ გიღალატე. როცა მამამ დაგვტოვა და მე წავედი იტალიაში სამუშაოდ… შენ მარტო დაგტოვე დედასთან და პატარა ბავშვებთან. მერე კი საერთოდ გავქრი შენი ცხოვრებიდან. მაგრამ ახლა… ახლა მხოლოდ შენ შეგიძლია დაგვეხმარო.
სიჩუმე ჩამოვარდა. ნატამ ჩუმად ამოიოხრა და ცრემლები მოიწმინდა.
— ნინო დეიდა, ვიცი, რომ არ გიცნობთ კარგად… მაგრამ გიორგი სულ შენზე მიყვებოდა. სულ ამბობდა, როგორი ძლიერი ხარ…
მინდოდა მეპასუხა: „სიძლიერე არ ნიშნავს იმას, რომ ტკივილი არ გაქვს.“ მაგრამ არაფერი მითქვამს. მხოლოდ გიორგის შევხედე — იმ ბიჭს, რომელიც ოდესღაც ჩემი საუკეთესო მეგობარი იყო და მერე ყველაზე დიდი ტკივილი მომაყენა.
გონებაში წარსული ამომიტივტივდა: დედის ავადმყოფობა, მამას სიკვდილი, ჩემი მარტო ბრძოლა ყოველდღიურ პრობლემებთან… მაშინ გიორგის ერთი ზარიც კი არ გაუკეთებია ჩემთვის. არც მაშინ, როცა დედა გარდაიცვალა და მე მარტო დავრჩი ორ მცირეწლოვან ბავშვთან ერთად.
— რატომ ახლა? — ვკითხე ჩუმად.
— იმიტომ, რომ სხვა გზა აღარ მაქვს. იმიტომ, რომ მივხვდი — ოჯახი ყველაფერია. იმიტომაც, რომ შენს გარდა აღარავინ დამრჩა.
სიბრაზე და ტკივილი ერთმანეთში აირია ჩემში. მინდოდა მეთქვა: „მაპატიე“, მაგრამ ვერ ვპატიობდი. მინდოდა მეთქვა: „დაგეხმარები“, მაგრამ ვერ ვბედავდი.
იმ ღამით ვერ დავიძინე. გიორგის სიტყვები თავში მიტრიალებდა: „ოჯახი ყველაფერია.“ მაგრამ რა არის ოჯახი? სისხლი თუ ის ადამიანები, ვინც გვერდით გიდგანან მაშინაც კი, როცა მთელი სამყარო ზურგს გაქცევს?
დილით ბავშვებმა მკითხეს:
— დედა, ბიძია ჩვენთან დარჩება?
— არ ვიცი…
— შენ ხომ სულ ამბობდი, რომ ოჯახი მნიშვნელოვანია…
ბავშვების თვალებში იმედი დავინახე. მათთვის გიორგი უბრალოდ ბიძია იყო — ახალი ადამიანი მათ ცხოვრებაში. მათ არ იცოდნენ ჩვენი წარსული ტკივილი.
სამსახურში წასვლის წინ გიორგიმ ისევ სცადა საუბარი:
— ნინო, ვიცი, რომ დრო გჭირდება… მაგრამ გთხოვ, ნატას ექიმთან უნდა მივიყვანოთ. ფული არ გვაქვს…
— მე არ ვარ ბანკი! — ხმამაღლა ვთქვი და მაშინვე ვინანე.
გიორგიმ თავი დახარა:
— ვიცი…
დღეები გადიოდა. სახლში დაძაბულობა სუფევდა. ბავშვები ცდილობდნენ გიორგისთან და ნატასთან დამეგობრებას; მე კი ყოველ საღამოს საკუთარ თავთან ვიბრძოდი: უნდა მივუტევო თუ არა ადამიანს, რომელმაც ერთხელ უკვე გამწირა?
ერთ დღესაც ნატამ დამირეკა სამსახურში:
— ნინო დეიდა… ცუდად ვარ… გიორგი ვერ ვიპოვე…
გული შემეკუმშა. მაშინვე სახლში გავიქეცი. ნატა საწოლში იწვა — მაღალი სიცხით და სუნთქვის უკმარისობით. სასწრაფო გამოვიძახე.
გიორგი გვიან დაბრუნდა — თვალებში სასოწარკვეთა ედგა:
— მაპატიე… სამსახურის ძებნაში ვიყავი… ვერაფერი ვიპოვე…
იმ ღამით პირველად ჩავეხუტეთ ერთმანეთს უხმოდ — როგორც ორი დაკარგული ადამიანი, რომელსაც მხოლოდ ტკივილი აერთიანებს.
ნატას საავადმყოფოში გადაყვანის შემდეგ გიორგიმ პირველად ამოიღო ხმა:
— ნინო… მე მართლა ძალიან ვწუხვარ ყველაფრისთვის… ვიცი, რომ სიტყვები არაფერს ცვლის… მაგრამ მინდა იცოდე: შენ ყოველთვის ჩემი და იყავი და იქნები…
ცრემლები წამომივიდა. პირველად წლების შემდეგ ვიგრძენი, რომ ტვირთი ოდნავ შემიმსუბუქდა.
ნატას მდგომარეობა მძიმე აღმოჩნდა — ოპერაცია დასჭირდა. ფული ისევ არ გვქონდა საკმარისი. მეგობრებს დავურეკე; ზოგი დამეხმარა, ზოგი — არა. პირველად ვიგრძენი, რომ მარტო აღარ ვიყავი ამ ბრძოლაში.
ოპერაცია წარმატებით დასრულდა. სახლში დაბრუნებულმა გიორგიმ ბავშვებს საჩუქრები უყიდა — პატარა სათამაშოები იტალიიდან.
ერთ საღამოს სამზარეულოში ჩაის ვსვამდით:
— ნინო… ხომ იცი, რომ აქ დარჩენა გვინდა… თავიდან დაწყება…
— ვიცი…
— მაპატიებ ოდესმე?
ჩავფიქრდი.
— ალბათ… დრო სჭირდება ყველაფერს.
გიორგიმ თავი დამიქნია:
— მე აქ ვარ… აღარასდროს დაგტოვებ.
ახლა როცა ამ ყველაფერს ვწერ, ისევ მიჭირს პასუხის გაცემა: რას ნიშნავს მიტევება? შეიძლება თუ არა ერთხელ გატეხილი ნდობის აღდგენა? იქნებ ოჯახი სწორედ ესაა — ტკივილის გაზიარება და ერთად თავიდან დაწყება?
თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? შეძლებდით მიტევებას?