მამაჩემის უკანასკნელი წერილი: ემიგრანტის ცხოვრება და დაკარგული ოჯახი

„ნინო, გთხოვ, არ წახვიდე! გევედრები, შვილო…“ – მამაჩემის ხმა ისევ ჩამესმის ყურში, თითქოს გუშინ იყო, როცა ჩემოდანი ხელში დავიჭირე და თბილისის აეროპორტში უკანასკნელად გადავხედე მის მოღუშულ სახეს. მაშინ მეგონა, რომ დრო ყველაფერს მოაგვარებდა, რომ საფრანგეთში წასვლა მხოლოდ დროებითი იქნებოდა და მალე დავბრუნდებოდი, მაგრამ ცხოვრება სხვანაირად განვითარდა.

იმ დღეს, როცა მამამ თავისი უკანასკნელი წერილი გამომიგზავნა, უკვე სამი წელი იყო გასული ჩემი ემიგრაციიდან. წერილი საფოსტო ყუთში ვიპოვე, როცა პარიზის ერთ-ერთ გარეუბანში, პატარა ბინაში ვცხოვრობდი. წერილი გახსნისთანავე ხელები ამიკანკალდა – მისი კალიგრაფია მაშინვე ვიცანი. „ნინო, ვიცი, რომ გიჭირს. ვიცი, რომ დედაშენთან ურთიერთობა გაგიფუჭდა და ძმა აღარ გელაპარაკება. მაგრამ გთხოვ, არ დაივიწყო, ვინ ხარ და საიდან მოდიხარ. მე შენ მიყვარხარ, შვილო…“

მამაჩემის სიტყვებმა გულში დამარტყა. მაშინვე ბავშვობა გამახსენდა – ჩვენი პატარა სახლი გორში, დედის ხმამაღალი სიცილი და მამას მშვიდი მზერა. მაგრამ ყველაფერი შეიცვალა იმ დღეს, როცა დედამ მითხრა: „ნინო, შენს ასაკში მე უკვე ორი შვილი მყავდა და ოჯახს ვუვლიდი. შენ კი ოცნებებში დაფრინავ!“

დედასთან ყოველთვის რთული ურთიერთობა მქონდა. ის მკაცრი იყო, მე კი მუდამ თავისუფლებას ვეძებდი. როცა უნივერსიტეტი დავამთავრე და სამსახური ვერ ვიპოვე, დედამ მითხრა: „სჯობს, გათხოვდე და ოჯახი შექმნა.“ მე კი სხვა გეგმები მქონდა – მინდოდა საკუთარი თავი მეპოვა.

ერთ საღამოს, როცა სახლში დავბრუნდი, დედა სამზარეულოში ტიროდა. მამა ჩუმად იჯდა მის გვერდით. „რა ხდება?“ – ვკითხე შეშინებულმა. დედამ ცრემლიანი თვალებით შემომხედა: „შენს გამო ვჩხუბობთ. არ მინდა, რომ ასე გაუბედურებული იყო.“

იმ ღამეს პირველად ვიფიქრე წასვლაზე. მეგობარმა მითხრა, რომ საფრანგეთში მუშაობა შეიძლებოდა – მოხუცს მოუვლიდი და ფულსაც გამომიგზავნიდნენ. დიდხანს ვიფიქრე. ბოლოს მამას მივაკითხე ოთახში.

„მამა… თუ წავიდე?“

მან თავი დახარა. „შვილო, მე შენს მხარეს ვარ. მაგრამ იცოდე, იქ მარტივი არ იქნება.“

დედამ კი კატეგორიულად თქვა: „თუ წახვალ, ჩემთვის აღარ იარსებებ!“

ეს სიტყვები დღემდე მახსოვს.

საფრანგეთში ჩასვლა ადვილი არ იყო. ენა არ ვიცოდი, მარტო ვიყავი და ყოველდღე ვგრძნობდი სევდას. მოხუც ქალს ვუვლიდი – მადამ ლუიზს. ის ხშირად მეუბნებოდა: „ნინო, შენ ძალიან კეთილი ხარ. მაგრამ რატომ ხარ ასე სევდიანი?“

ერთხელაც დედამ დამირეკა. ტელეფონში მისი ხმა ყინულივით ცივი იყო:

– ფული გამოგვიგზავნე?
– კი, დედა.
– მეტი არაფერი გვინდა.

მაშინ მივხვდი, რომ ჩემთვის ოჯახი მხოლოდ ფულზე იყო გადასული.

ერთ საღამოს ძმამ მომწერა: „ნინო, დედა ცუდადაა. დაბრუნდი.“

მაგრამ როგორ დავბრუნებულიყავი? ბილეთის ფული არ მქონდა და სამსახურის დაკარგვისაც მეშინოდა.

იმ ღამეს ქუჩაში გავედი – პარიზის ცივი ქარი სახეზე მეცემოდა. საკუთარ თავს ვეკითხებოდი: „ღირდა კი ეს ყველაფერი?“

მამაჩემის წერილი ისევ ხელში მეჭირა. მისი ბოლო სიტყვები იყო: „თუ ოდესმე დაბრუნდები, იცოდე – აქ ყოველთვის გელოდები.“

მაგრამ როცა საქართველოში დავბრუნდი – უკვე გვიანი იყო. მამა გარდაცვლილი დამხვდა.

დედა ისევ ისეთი მკაცრი იყო:
– შენ დაგვტოვე! შენი ბრალია ყველაფერი!

ძმამაც ზურგი მაქცია.

მაშინ მივხვდი – ემიგრაციაში მარტო ფიზიკურად კი არა, სულიერადაც მარტო დარჩები.

ახლა ისევ პარიზში ვარ. ყოველ საღამოს ფანჯრიდან ეიფელის კოშკს ვუყურებ და ვფიქრობ: ნუთუ შეიძლებოდა სხვანაირად? ნუთუ შეიძლებოდა ოჯახი და ოცნებები ერთად შემენარჩუნებინა?

თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? რას ნიშნავს თქვენთვის ოჯახი და სამშობლო? იქნებ არსებობს გზა, რომ ორივე არ დაკარგო?