„როდის მთავრდება ოჯახი და იწყება სარგებლობა?“ – ჩემი ცხოვრება დედამთილთან და უსასრულო მოლოდინები
„გიორგი, პრემია როდის ჩაგერიცხება? დედაშენი გელაპარაკება.“
ეს სიტყვები ტელეფონის მეორე მხრიდან ისე მკვეთრად გაისმა, თითქოს ოთახში აფეთქდა რაღაც. გიორგიმ უხერხულად შემომხედა, თითქოს ბოდიშს მიხდიდა იმაზე, რაც არც კი იყო მისი ბრალი. მე კი უკვე ვიცოდი, რა მოჰყვებოდა ამ ზარს – დაუსრულებელი მოთხოვნები, წყენა, რომ „შვილს აღარ ახსოვს ოჯახი“, და ჩვენი პატარა სიხარული ისევ სხვისი პრობლემების გადაჭრის მცდელობაში დაიკარგებოდა.
მახსოვს, პირველად როცა გიორგის ოჯახში მივედი, მეგონა, რომ ყველაფერი სხვანაირად იქნებოდა. დედამისი – ქალბატონი ნანა – ისეთი თბილი და გულღია ჩანდა, რომ მაშინვე შემიყვარდა. მაგრამ დროთა განმავლობაში მივხვდი: მათი სიყვარული ხშირად მხოლოდ მაშინ იღვიძებდა, როცა გიორგის ხელფასი ან პრემია მოდიოდა. თითქოს მათი ოჯახური ბედნიერება ჩვენს საბანკო ანგარიშზე იყო მიბმული.
ერთხელაც, ზაფხულის ერთ ცხელ საღამოს, როცა მე და გიორგი აივანზე ვსხედით და მომავალზე ვსაუბრობდით, ტელეფონი ისევ დარეკა. გიორგიმ უპასუხა და უცებ სახე შეეცვალა.
– გიორგი, მამას მანქანა გაუფუჭდა. ხომ იცი, მარტო შენ შეგიძლია დაგვეხმარო. შენ ხომ ჩვენი იმედი ხარ… – დედამისის ხმა მუდამ სევდიანი და მსხვერპლის ტონით ჟღერდა.
გიორგიმ თავი დახარა. მე კი ვიგრძენი, როგორ მომაწვა ბრაზი.
– გიორგი, კიდევ უნდა მისცე? ჩვენც ხომ გვაქვს გეგმები… – ჩურჩულით ვუთხარი.
– ვიცი, მარიამ, მაგრამ… დედაჩემია…
ეს „მაგრამ“ იყო ჩვენი ცხოვრების მუდმივი ფონური ხმა. ყოველი ახალი პრემია – ახალი პრობლემა. ყოველი ჩვენი პატარა სიხარული – მათი ახალი მოთხოვნა.
ერთხელაც, როცა გიორგიმ პრემიის ნახევარი დედამისს მისცა და მე ამის შესახებ მხოლოდ შემდეგ გავიგე, სახლში ჩხუბი აგორდა.
– რატომ არ მითხარი? – ვკითხე ცრემლიანი თვალებით.
– მეშინოდა, გეწყინებოდა… ხომ იცი, როგორ არიან…
– ვიცი! მაგრამ ჩვენც ხომ ოჯახი ვართ? ჩვენც ხომ გვინდა რაღაცები?
გიორგი დადუმდა. ოთახში მძიმე სიჩუმე ჩამოვარდა.
მახსოვს, ბავშვობაში დედაჩემი სულ მეუბნებოდა: „ოჯახი ერთმანეთის გვერდით დგომაა.“ მაგრამ ახლა ვფიქრობდი – სად მთავრდება გვერდში დგომა და იწყება საკუთარი თავის დაკარგვა?
დრო გადიოდა. გიორგის მშობლები უფრო და უფრო ხშირად რეკავდნენ. ხან ბინის გადასახადი ვერ გადაიხადეს, ხან წამლები სჭირდებოდათ, ხანაც უბრალოდ „ცოტა ფული“ უნდოდათ. მე კი ვგრძნობდი, რომ ჩვენი პატარა ოჯახი ნელ-ნელა იშლებოდა.
ერთ დღესაც, როცა გიორგიმ მორიგი თანხა გადაურიცხა დედამისს და მე ამის შესახებ ისევ შემთხვევით გავიგე, უკვე ვეღარ მოვითმინე.
– გიორგი, ასე აღარ შეიძლება! ჩვენც გვინდა ცხოვრება! შვილიც გვინდა… ასე თუ გაგრძელდა, როდისმე ჩვენც ხომ დაგვჭირდება დახმარება? ვინ დაგვეხმარება მაშინ?
გიორგიმ თავი ხელებში ჩარგო.
– არ ვიცი, მარიამ… არ ვიცი…
იმ ღამით ვერ დავიძინე. ვფიქრობდი: იქნებ მე ვარ ეგოისტი? იქნებ მართლა ასე უნდა იყოს ოჯახში? მაგრამ მერე ჩემი მეგობრების ისტორიები გამახსენდა – ნინო გერმანიაში ცხოვრობს და მშობლები მხოლოდ მაშინ ურეკავენ, როცა ფული სჭირდებათ; ლევანი იტალიაშია და იქიდან აგზავნის ფულს ოჯახში ყოველ თვე, მაგრამ არასდროს ეკითხებიან, თვითონ როგორაა.
ეს მარტო ჩვენი პრობლემა არ იყო – ეს იყო მთელი თაობის პრობლემა. ემიგრანტი შვილები, რომლებიც მშობლების ბანკომატებად იქცნენ; ოჯახები, სადაც სიყვარული მხოლოდ ფინანსურ დახმარებაში გამოიხატება.
ერთ დღესაც გადავწყვიტე, დედამთილთან გულწრფელად მესაუბრა. ტელეფონი ავიღე და დავრეკე.
– ქალბატონო ნანა, მინდა რაღაც გითხრათ…
– გისმენ მარიამ…
– ვიცი, რომ გიორგის ძალიან უყვარხართ და ყოველთვის ცდილობს დაგეხმაროთ. მაგრამ ჩვენც გვინდა ცხოვრება… შვილიც გვინდა… იქნებ ცოტა მეტი გაგვიგოთ?
დედამთილი გაჩუმდა. მერე კი მშვიდად მიპასუხა:
– მარიამ, შენ არ გესმის… ჩვენ სულ თქვენზე ვფიქრობთ. უბრალოდ… ძნელია სიბერეში მარტო დარჩენა…
– მარტო არ ხართ! მაგრამ თუ ასე გაგრძელდება, შეიძლება მართლა მარტო დარჩეთ…
ტელეფონი გავთიშე და ცრემლები წამომივიდა. არ ვიცოდი, სწორად მოვიქეცი თუ არა.
იმ საღამოს გიორგიმ მომეხვია.
– მადლობა, რომ თქვი ის, რასაც მე ვერ ვამბობდი…
მაშინ მივხვდი: ზოგჯერ ყველაზე დიდი სიყვარული სწორედ საზღვრების დასმას ნიშნავს. იმიტომ რომ თუ საკუთარ თავს დაკარგავ სხვების მოთხოვნებში – ბოლოს არც შენ დაგრჩება ძალა და არც მათთვის გეყოფა.
ახლა ხშირად ვფიქრობ: რატომ გვიჭირს ასე ძალიან „არა“-ს თქმა ყველაზე ახლობლებს? რატომ გვგონია, რომ სიყვარული მხოლოდ თავგანწირვაა? იქნებ დროა ვისწავლოთ ერთმანეთის პატივისცემა ისე, რომ არც საკუთარი თავი დავკარგოთ?
თქვენ რას ფიქრობთ? სად მთავრდება ოჯახური ერთგულება და იწყება საკუთარი თავის დაკარგვა? იქნებ მეც ვცდები…