“დედის სიყვარული და ჩუმი ბავშვობა: ჩემი შვილის დღიურის ფურცლებიდან”

„ვეცდები ჩუმად ვიყო, რომ დედამ ისევ ნაკლებად არ შემიყვაროს.“ ეს სიტყვები, მახინჯი ასოებით დაწერილი, ჩემს წინ იდო ძველ რვეულში, რომელიც შემთხვევით ვიპოვე უჯრაში, როცა სახლის დალაგებას ვაპირებდი. თითქოს ოთახში ტემპერატურა დაეცა. ხელები ამიკანკალდა. ეს ხომ ჩემი შვილის ხელწერაა, ჩემი ნიკუშას, რომელიც ახლა უკვე ოცდაერთი წლისაა და გერმანიაში ცხოვრობს. მაგრამ მაშინ, როცა ეს სიტყვები დაწერა, ალბათ რვა წლის იქნებოდა.

მივუჯექი ძველ ხის იატაკს, ნიკუშას ბავშვობის ოთახში, სადაც ჯერ კიდევ მისი პატარა საწოლი და ფანჯრის რაფაზე ჩამწკრივებული სათამაშო მანქანებია. გული ისე მიძგერდა, თითქოს რაღაც საშინელებას ვკითხულობდი. როგორ ვერ შევამჩნიე? როგორ ვერ მივხვდი, რომ ჩემი შვილი ასე გრძნობდა თავს?

მახსოვს, მაშინ თბილისში ვცხოვრობდით. მე და ჩემი ქმარი, ლევანი, სულ ვჩხუბობდით. ფული არასდროს გვყოფნიდა. ლევანი ხშირად აგრესიული იყო — არა მხოლოდ ჩემთან, ნიკუშასთანაც. მე კი სულ ვცდილობდი, ყველაფერი წესრიგში ყოფილიყო: სახლი სუფთა, საჭმელი მზად, ნიკუშა გაკვეთილებზე. მაგრამ ხშირად ნერვები მეშლებოდა. მახსოვს, ერთხელ ნიკუშამ ჭიქა გატეხა და ისე დავუყვირე, რომ თვითონაც შემეშინდა საკუთარი ხმის.

— ნიკუშა! რამდენჯერ უნდა გითხრა, ფრთხილად იყავი! — ვუყვირე მაშინ.

ის კი ჩუმად იდგა კუთხეში და ცრემლები სდიოდა. მერე მთელი საღამო ხმა არ ამოუღია. მე კი გულში ვფიქრობდი: „ასე უნდა ისწავლოს პასუხისმგებლობა.“

ახლა კი ვხედავ: ის უბრალოდ სწავლობდა ჩუმად ყოფნას, რომ არავის შეეწუხებინა.

მახსოვს, ერთხელ ბაღიდან დაბრუნებულმა მითხრა:

— დედა, მასწავლებელმა მითხრა, რომ კარგად ვხატავ.

მე კი მაშინ საჭმელს ვამზადებდი და ისე ვუპასუხე:

— კარგი, ნიკუშა, მერე მაჩვენე.

მაგრამ მერე დამავიწყდა. არც ნახატი მინახავს და არც მისი სიხარული შემიმჩნევია.

ახლა ვფიქრობ: რამდენჯერ დავკარგე ასეთი მომენტები? რამდენჯერ დავტოვე მარტო ჩემი შვილი საკუთარ ემოციებთან?

ერთ დღესაც ლევანმა მითხრა:

— ასე ვერ ვიცხოვრებთ! ან მე წავალ, ან შენ!

მე კი მაშინვე გადავწყვიტე: უნდა წავსულიყავი საქართველოდან. ემიგრაციაში წავედი საბერძნეთში. ნიკუშა დედაჩემთან დავტოვე.

— ნიკუშა, მალე ჩამოვალ და ყველაფერს უკეთესად გავაკეთებთ! — ვუთხარი აეროპორტში.

ის კი ისევ ჩუმად იყო. მხოლოდ თვალებში ჰქონდა სევდა.

საბერძნეთში ცხოვრება რთული აღმოჩნდა. დღე-ღამეში თორმეტი საათი ვმუშაობდი მოხუცის მოვლაში. ყოველ საღამოს ვურეკავდი ნიკუშას სკაიპით.

— დედა, კარგად ვარ… სკოლაში ყველაფერი რიგზეა…

მის ხმაში ყოველთვის რაღაც სიცარიელე იყო. მე კი თავს ვიმშვიდებდი: „ფული მაინც გაუჩნდება და უკეთესად იცხოვრებს.“

სამი წელი გავიდა ასე. ბოლოს ნიკუშა ჩემთან ჩამოვიყვანე გერმანიაში, სადაც უკვე ახალი ოჯახი შევქმენი — მეორე ქმარი გერმანელი იყო. ნიკუშასთვის ეს ყველაფერი უცხო იყო: ენა არ იცოდა, მეგობრები არ ჰყავდა.

ერთხელ საღამოს სახლში დაბრუნებულმა დავინახე, როგორ იჯდა მარტო თავის ოთახში და ფანჯრიდან იყურებოდა.

— ნიკუშა, რამე ხომ არ გაწუხებს?

— არა, დედა… უბრალოდ დავიღალე.

მე კი ისევ ვერ შევამჩნიე მისი ტკივილი. მეგონა, დრო ყველაფერს მოაგვარებდა.

მაგრამ ახლა ამ რვეულს რომ ვკითხულობ, ყველაფერი თავიდან მახსენდება. ის პატარა ბიჭი ცდილობდა ჩუმად ყოფილიყო — მხოლოდ იმიტომ, რომ არ დაეკარგა დედის სიყვარული.

ვკითხულობ მის ჩანაწერებს:

„დღეს დედამ ისევ დამიყვირა. ალბათ იმიტომ, რომ ცუდი ვარ.“
„თუ ჩუმად ვიქნები, შეიძლება აღარ გაბრაზდეს.“
„მინდა დედამ ისევ ისე შემიყვაროს, როგორც ადრე.“

ვტირი. ვტირი მთელი გულით და ვერაფერს ვცვლი წარსულში.

ერთ დღესაც ნიკუშამ მითხრა:

— დედა, შეიძლება რაღაც გკითხო?

— რა ხდება?

— შენ მართლა გიყვარდი ბავშვობაში?

გავშრი. რა უნდა მეთქვა? რა უნდა მეპასუხა? რა თქმა უნდა მიყვარდა! მაგრამ ახლა ვხვდები: სიყვარული მხოლოდ სიტყვები არ არის — სიყვარული სითბოა, ყურადღებაა, დროა.

ახლა უკვე დიდია ნიკუშა. უნივერსიტეტში სწავლობს ბერლინში. ხშირად მწერს მესიჯებს — მოკლეებს და მშრალებს:

„დედა, კარგად ვარ.“
„არ ინერვიულო.“
„ფული გამომიგზავნე?“

ვხვდები: ჩვენს შორის რაღაც დაკარგულია. რაღაც ისეთი, რაც ბავშვობაში უნდა დამეცვა.

ერთხელაც მივწერე:

— ნიკუშა, მაპატიე ყველაფრისთვის…

ის კი მიპასუხებს:

— არაფერია… უბრალოდ მინდა ბედნიერი იყო.

მაგრამ ვიცი: ეს სიტყვებიც ჩუმი ტკივილია.

ახლა ამ ოთახში ვზივარ და ვფიქრობ: რამდენი ქართველი დედაა ჩემსავით ემიგრაციაში? რამდენმა დატოვა შვილი იმ იმედით, რომ ფული ყველაფერს მოაგვარებდა? რამდენმა ვერ დაინახა საკუთარი შვილის სევდა?

ხანდახან მგონია, რომ მთელი თაობაა ასე გაზრდილი — ჩუმად ყოფნის სწავლით და სიყვარულის დაკარგვის შიშით.

ახლა მხოლოდ ერთი კითხვა მაქვს: როგორ დავიბრუნო ის პატარა ბიჭი, რომელიც ოდესღაც ჩემს სიყვარულს ელოდა? როგორ შევცვალო ის წლები, როცა ჩუმად ყოფნა იყო მისი გადარჩენის გზა?

თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? როგორ უნდა გამოვისყიდო წარსული შეცდომები?