ძველი ჯაგრისი და ჩუმად ნათქვამი სიტყვები: ჩემი ბრძოლა, რომ დამენახა

„გაჩუმდი, ნინო! ხომ გითხარი, ნუ აწვალებ!“ – მამაჩემის ხმა ისევ მთელ სახლში გაისმა. დედა ჩუმად იჯდა სამზარეულოში, ხელში ჩაის ჭიქა ეჭირა და ფანჯრიდან იყურებოდა. მე კი, ჩემს პატარა ოთახში, საწოლის ქვეშ ვეძებდი იმ ძველ ჯაგრისს, რომელიც ბაბუას ეკუთვნოდა. ის ჯაგრისი ჩემთვის ყველაფერს ნიშნავდა – თითქოს მისი მეშვეობით შემეძლო იმ სამყაროსთან დაკავშირება, სადაც ჩემი ხმა არ იკარგებოდა.

ბავშვობაში ხშირად ვფიქრობდი, რომ ჩვენი სახლი ციხეს ჰგავდა. დედა მუდამ ჩუმად იყო. მამა კი ან ყვიროდა, ან საერთოდ არ ლაპარაკობდა. ჩემი ძმა, ლაშა, სულ ცდილობდა სახლიდან გაქცევას – ხან მეგობრებთან რჩებოდა, ხანაც სადღაც ქუჩაში ატარებდა დროს. მე კი ვრჩებოდი მარტო, ჩემს ფიქრებთან და იმ ჯაგრისთან ერთად.

ერთ საღამოს, როცა მამა ისევ გაბრაზებული დაბრუნდა სახლში და დედას უხეშად მიმართა: „რას აკეთებ მთელი დღე? რატომ არაფერია მზად?“, დედამ მხოლოდ თავი დახარა. მე სამზარეულოს კართან ვიდექი და ვუსმენდი მათ ჩუმ დიალოგს – უფრო სწორად, მონოლოგს. დედა არაფერს ამბობდა. მისი დუმილი უფრო მძიმე იყო, ვიდრე მამის ყვირილი.

იმ ღამით საწოლში ჩავწექი და ჯაგრისი გულში ჩავიკარი. თითქოს ბაბუას სუნი ჰქონდა – ძველი საპარსის და სიგარის არომატი. მახსოვს, ბაბუა სულ მეუბნებოდა: „ნინო, შენ უნდა ისწავლო შენი თავის დაცვა. ხმა არ დაკარგო.“ მაგრამ როგორ უნდა დამეცვა თავი, როცა სახლში ჩემი ხმა არავის ესმოდა?

ერთ დღესაც, სკოლაში მასწავლებელმა მკითხა: „ნინო, რატომ ხარ ასე ჩუმად?“ ვერაფერი ვუპასუხე. სიტყვები თითქოს ყელში გამეჩხირა. კლასელები იცინოდნენ, ზოგი მეჩქმეტებოდა კიდეც – „მუნჯი ნინო“ დამარქვეს. სახლში დაბრუნებულმა დედას ვუთხარი: „დედა, რატომ არ ვუყვარვარ?“ მან მხოლოდ ჩამეხუტა და თვალები აუწყლიანდა. „შენ ჩემი ყველაზე ძვირფასი ხარ,“ – მიჩურჩულა. მაგრამ ვიცოდი, რომ ეს სიტყვები ვერაფერს ცვლიდა.

მამასთვის ჩემი არსებობა მხოლოდ მაშინ იგრძნობოდა, როცა რამეს ვაშავებდი – ან თეფშს დავამტვრევდი, ან ხმამაღლა ვისაუბრებდი. ერთხელაც, როცა შემთხვევით წყალი დავღვარე იატაკზე, მამამ ისე დამიყვირა, რომ კანკალი დამეწყო. დედამ სცადა ჩემი დაცვა: „ნუ ეჩხუბები ბავშვს!“ მაგრამ მამამ ხელი აიქნია: „შენც ნუ ერევი! ბავშვი უნდა ისწავლოს წესრიგი.“

იმ ღამით ისევ ჯაგრისს მივუბრუნდი. ფანჯრიდან მთვარე შემოდიოდა და ოთახში სიჩუმე სუფევდა. საკუთარ თავს ველაპარაკებოდი: „ნინო, შენ უნდა ისწავლო ხმამაღლა ლაპარაკი.“ მაგრამ როგორ? როცა ყველა გეუბნება, რომ გაჩუმდე?

ერთ დღესაც სკოლაში ლიტერატურის გაკვეთილზე მასწავლებელმა დაგვავალა: „დაწერეთ მოთხრობა თქვენს ოჯახზე.“ მთელი ღამე ვწერდი – ვწერდი ყველაფერს: დედის დუმილს, მამის ყვირილს, ჩემს მარტოობას და იმ ჯაგრისს, რომელიც ერთადერთი მეგობარი იყო ჩემთვის. მეორე დღეს ნაშრომი ჩავაბარე და მასწავლებელმა ხმამაღლა წაიკითხა კლასში.

„ეს ძალიან გულწრფელი წერილია,“ – თქვა მან და შემომხედა. კლასელები გაჩუმდნენ. პირველად ცხოვრებაში ვიგრძენი, რომ ვიღაცამ ჩემი ხმა გაიგონა.

სახლში დაბრუნებულმა დედას მოვუყევი ყველაფერი. მან ჩამეხუტა და მითხრა: „შენ ძლიერი ხარ, ნინო.“ მაგრამ იმავე საღამოს მამამ გაიგო ჩემი ნაშრომის შესახებ და გაბრაზდა: „რატომ უნდა გააგებინო ყველას ჩვენი ოჯახის ამბავი? ოჯახური საქმეები ოჯახში უნდა დარჩეს!“

დედამ ისევ დუმილი არჩია. მე კი პირველად გავბედე და ხმამაღლა ვუთხარი: „მე აღარ მინდა ჩუმად ყოფნა!“ მამამ გაოცებით შემომხედა – თითქოს პირველად დამინახა.

იმ ღამით აღარ დამიძინია. ფანჯარასთან ვიდექი და ვფიქრობდი: იქნებ მართლა შემიძლია საკუთარი თავის დაცვა? იქნებ ბაბუას სიტყვები ტყუილი არ იყო?

დრო გავიდა. ლაშა უნივერსიტეტში წავიდა თბილისში და იშვიათად გვნახულობდა. დედა უფრო ჩუმი გახდა – თითქოს სულ უფრო შორდებოდა ამ სამყაროს. მამა კი ისევ ისეთივე მკაცრი იყო.

ერთ დღესაც დედამ მითხრა: „ნინო, შენ უნდა წახვიდე აქედან. აქ შენი ადგილი აღარ არის.“ თავიდან ვერ გავიგე რას გულისხმობდა. მაგრამ მერე მივხვდი – ის ჩემით ამაყობდა და უნდოდა უკეთესი ცხოვრება მქონოდა.

სწავლის გაგრძელება გადავწყვიტე გერმანიაში – იქ სადაც არავინ მიცნობდა და შემეძლო თავიდან დამეწყო ყველაფერი. პირველი თვეები ძალიან გამიჭირდა – უცხო ენა, უცხო ხალხი… მაგრამ იქაც თან წავიღე ბაბუას ჯაგრისი.

ერთ საღამოს გერმანიაში ქართველ სტუდენტებთან ერთად ვიჯექი კაფეში. ერთ-ერთმა მკითხა: „რატომ ხარ ასე ჩუმად?“ უცებ გამახსენდა ბავშვობის ყველა ტკივილი და პირველად ხმამაღლა დავიწყე ლაპარაკი – ჩემს ოჯახზე, დედის დუმილზე, მამის ყვირილზე… ყველანი მიყურებდნენ და უსმენდნენ.

იმ ღამით პირველად ვიგრძენი თავისუფლება – თითქოს ბაბუას ჯაგრისმა თავისი მისია შეასრულა და მე საკუთარი ხმა ვიპოვე.

ახლაც ხშირად ვფიქრობ იმაზე, თუ როგორ შეიძლება ადამიანმა საკუთარ თავში იპოვოს ძალა მაშინაც კი, როცა მთელი სამყარო გეუბნება: „გაჩუმდი.“ იქნებ სწორედ ამ ტკივილმა გამხადა ის ვინც ვარ? იქნებ სხვებსაც შეუძლიათ იპოვონ თავიანთი ხმა ყველაზე მძიმე სიჩუმეში?

“ხანდახან ვფიქრობ: ნეტავ დედას რომ გაებედა ერთხელ მაინც ხმამაღლა ეთქვა თავისი სათქმელი, ყველაფერი სხვანაირად იქნებოდა? თქვენ რას ფიქრობთ – შეიძლება თუ არა სიჩუმეში დაკარგული ხმა ისევ იპოვო?”