ჩრდილი დერეფანში: დღე, როცა დედა მოხუცთა სახლში წავიყვანე

„ნინო, მართლა ასე უნდა მომექცე? ასე უნდა დამტოვო?“ – დედაჩემის ხმა დერეფანში ჩრდილივით გაისმა, როცა მოხუცთა სახლის კართან ვიდექით. მისი თითები ჩემს ხელზე მიკრული იყო, თითქოს უკანასკნელად ცდილობდა, არ გამეშვა. მე კი, თითქოს სხვის სხეულში ვიყავი, ვუყურებდი ამ სცენას და ვერ ვიჯერებდი, რომ ეს ყველაფერი ჩემს თავს ხდებოდა.

მამა შვიდი წლის წინ გარდაიცვალა. მას შემდეგ დედა სულ უფრო და უფრო ჩაიკეტა საკუთარ თავში. თავიდან მეგონა, დრო ყველაფერს მოაგვარებდა, მაგრამ წლები გავიდა და მისი მდგომარეობა მხოლოდ მძიმდებოდა. მარტო ცხოვრობდა ქუთაისში, მე კი უკვე წლებია გერმანიაში ვცხოვრობდი – იქ გავთხოვდი, შვილები მყავს, სამსახური მაქვს. თავიდან ვცდილობდი, ყოველ ზაფხულს ჩამოვსულიყავი და მასთან მეტი დრო გამეტარებინა, მაგრამ ბოლო წლებში ესეც შეუძლებელი გახდა – პანდემია, ბავშვები, სამსახური… დედა სულ უფრო ხშირად მირეკავდა და ჩუმად მეჩივლებოდა: „ნინო, მარტო ვარ… ნინო, ცუდად ვარ…“

ერთ დღეს მეზობელმა დამირეკა: „ნინო, დედაშენი კიბეზე დაეცა. საავადმყოფოშია.“ მაშინ მივხვდი, რომ რაღაც უნდა შემეცვალა. საქართველოში ჩამოვედი და რამდენიმე კვირა მასთან ერთად დავრჩი. ვხედავდი, როგორ უჭირდა ყოველდღიური საქმეები – საჭმლის მომზადება, სარეცხის გარეცხვა… ხშირად ავიწყდებოდა გაზის გამორთვა. ერთხელ ღამით სახლიდან გავიდა და მეზობლებმა იპოვეს.

ჩემი ქმარი და ბავშვები გერმანიაში მელოდებოდნენ. სამსახურში შვებულება აღარ მქონდა. დედას მარტო დატოვება აღარ შემეძლო. არც ის შემეძლო, გერმანიაში წამეყვანა – ენა არ იცოდა, უცხო გარემო იყო მისთვის.

ერთ დღეს დილით დედას ვუთხარი: „დედა, უნდა გელაპარაკო…“

– „რაზე?“ – მკითხა ისე, თითქოს უკვე იცოდა პასუხი.

– „ვფიქრობ, ჯობია მოხუცთა სახლში გადახვიდე. იქ მოგხედავენ, მარტო აღარ იქნები…“

ისევ ის ჩუმი ტკივილი მის თვალებში. თითქოს რაღაც გატყდა მასში.

– „შვილო, მე ხომ არაფერი დამიშავებია… რატომ მტოვებ?“

– „არ გტოვებ! უბრალოდ ასე უკეთესი იქნება შენთვისაც და ჩემთვისაც…“

– „შენთვის? ანუ ჩემი არსებობა გაწუხებს?“

ამ სიტყვებმა გულში დამარტყა. ვიცოდი, რომ ვერასდროს ავუხსნიდი ბოლომდე ჩემს გადაწყვეტილებას. ვიცოდი, რომ რაც არ უნდა მეთქვა, მისთვის ეს ყოველთვის მიტოვებად დარჩებოდა.

იმ დღეს დილით მანქანით წავიყვანე მოხუცთა სახლში – ქუთაისის გარეუბანში პატარა შენობა იყო, ეზოში რამდენიმე ხე და სკამი იდგა. გზაში თითქმის არ გვისაუბრია. მხოლოდ ერთხელ მკითხა:

– „იქნებ კიდევ ერთხელ დაფიქრდე? იქნებ არ არის გვიან?“

არაფერი მიპასუხია.

როცა კარი შევაღეთ, დერეფანში სიჩუმე იყო. რამდენიმე მოხუცი ფანჯარასთან იჯდა და გარეთ იყურებოდა. დედას ხელი ჩავკიდე და ოთახამდე მივაცილე. ოთახში ორი საწოლი იდგა – ერთზე უკვე ვიღაც ქალი იწვა და წიგნს კითხულობდა.

– „აქ იქნები… მოგხედავენ…“ – ძლივს ამოვთქვი.

დედამ ჩემკენ გამოიხედა – თვალებში წყალი ჩაუდგა.

– „შვილო…“

მეტი ვეღარაფერი თქვა.

გავედი დერეფანში და კარი დავხურე. იქვე სკამზე ჩამოვჯექი და თავი ხელებში ჩავრგე. პირველად ცხოვრებაში თავი საშინლად მარტო ვიგრძენი.

მთელი გზა სახლში ჩუმად ვიყავი. მეორე დღეს გერმანიაში დავბრუნდი – ქმარი და შვილები აეროპორტში დამხვდნენ. ყველანი ცდილობდნენ მხიარულად ყოფილიყვნენ, მაგრამ მე შინაგანად გატეხილი ვიყავი.

დედას ყოველ დღე ვურეკავდი. თავიდან თითქმის არ მელაპარაკებოდა – მხოლოდ მოკლე პასუხებს მაძლევდა: „კარგად ვარ“, „არაფერია ახალი“. მერე ნელ-ნელა დაიწყო საუბარი სხვა მოხუცებზე, მომიყვა როგორ უყვარს ეზოში ჯდომა და მზის ჩასვლის ყურება. მაგრამ მაინც ვგრძნობდი მის ხმაში სიცარიელეს.

ერთხელ შვილებმა მკითხეს:

– „დედა, ბებია რატომ არ ცხოვრობს ჩვენთან?“

ვცდილობდი ავხსნა: „ბებია საქართველოში ცხოვრობს, მას იქ უკეთესად უვლიან…“ მაგრამ საკუთარ თავსაც ვერ ვაჯერებდი ამ სიტყვებს.

ერთ დღეს დედამ მითხრა:

– „შვილო, ვიცი რომ სხვა გზა არ გქონდა… მაგრამ მაინც გული მტკივა.“

ამ სიტყვებმა ისევ ყველაფერი გამახსენა – ჩემი ბავშვობა ქუთაისში, როგორ მიცავდა დედა ყველა პრობლემისგან; როგორ მელოდა სკოლიდან დაბრუნებულს სუფრა გაშლილი; როგორ მიხაროდა მისი ჩახუტება.

ახლა კი მე ვიყავი ის ადამიანი, ვინც მას ყველაზე მეტად ატკინა.

ხანდახან ვფიქრობ: იქნებ შეიძლებოდა სხვა გამოსავლის პოვნა? იქნებ მეტი დრო უნდა გამენახა მისთვის? იქნებ ოჯახი უნდა დამერწმუნებინა გერმანიაში წამოსვლაზე?

მაგრამ რეალობა ასეთია – ცხოვრება ხშირად გვაყენებს არჩევანის წინაშე, სადაც არც ერთი გზა არ არის სწორი ან მარტივი.

დღემდე ვერ ვპოულობ პასუხს კითხვაზე: სწორად მოვიქეცი თუ არა? მაპატიებს ოდესმე დედა? ან მე შევძლებ ოდესმე საკუთარი თავის პატიებას?

თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? მართლა არსებობს სწორი არჩევანი ასეთ სიტუაციაში?