როცა სახლი აღარ არის სახლი: ერთი ქართველი დედის აღსარება

— „გადი! გთხოვ, უბრალოდ წადით!“ — ჩემი ხმა კანკალებდა, მაგრამ თვალებში ცრემლი არ მქონდა. იმდენჯერ ვიტირე ბოლო წლებში, რომ თითქოს ცრემლებიც გამომელია. ლევანი, ჩემი ერთადერთი შვილი, გაშეშებული იდგა ზღურბლზე, გვერდით ნინო — მისი ცოლი, რომელიც მუდამ მიცქერდა იმ მზერით, თითქოს მე ვიყავი მათი უბედურების მიზეზი.

ამ ღამით, პირველად ცხოვრებაში, საკუთარ სახლში უცხოდ ვიგრძენი თავი. სამზარეულოში გაზქურა ისევ თბებოდა — ნინოს უყვარდა გვიან ღამით ჩაიდნის დადგმა, თითქოს ამით სიმშვიდეს პოულობდა. მაგრამ დღეს ყველაფერი სხვანაირად იყო. ჩემი სიტყვები ჰაერში გაიყინა, როგორც ზამთრის სუსხი.

„დედა, ასე როგორ შეგიძლია?“ — ლევანმა ძლივს ამოილაპარაკა. მისი ხმა ბავშვობისდროინდელ ტონალობას დაემსგავსა, როცა პირველად დაეცა და მუხლი გაიჭრა.

„შვილო, მე აღარ შემიძლია… ეს სახლი აღარ არის ჩემი თავშესაფარი. თქვენ აქ ცხოვრობთ, მაგრამ მე აღარ ვგრძნობ თავს დედად. თითქოს სტუმარი ვარ საკუთარ კედლებში,“ — ვუთხარი და მზერა ავარიდე.

ყველაფერი ასე არ უნდა ყოფილიყო. ოცნებებში სულ სხვა სურათი მქონდა: ლევანი გაიზრდებოდა, კარგ სამსახურს იპოვიდა თბილისში ან იქნებ საზღვარგარეთაც კი, ნინოსთან ერთად ბედნიერად იცხოვრებდა და ყოველ შაბათ-კვირას მომაკითხავდა შვილიშვილებთან ერთად. მაგრამ ცხოვრება სხვანაირად აეწყო.

ლევანი გერმანიაში წავიდა სწავლის შემდეგ, იქვე შეხვდა ნინოს — ქართველი ემიგრანტის ქალიშვილი იყო. თავიდან ყველაფერი კარგად იყო: ზარები, სითბო, სიხარული. მერე დაბრუნდნენ საქართველოში — თითქოს სამშობლოში დაბრუნება ყველაფერს გაასწორებდა. მაგრამ რეალობა მძიმე აღმოჩნდა: სამსახური არ იყო, ფული არ ჰყოფნიდათ, ნინო ვერ ეგუებოდა ჩემს წესებს, მე კი ვერ ვეგუებოდი იმას, რომ ჩემი სახლი აღარ იყო ჩემი.

„დედა, ჩვენც გვიჭირს,“ — ჩუმად თქვა ნინომ. მისი ხმა მუდამ მეჩვენებოდა უცხოდ, თითქოს სხვა სამყაროდან მოდიოდა.

„ვიცი… მაგრამ მე აღარ შემიძლია თქვენი ჩხუბის მოსმენა, თქვენი დაძაბულობა ყველგანაა — სამზარეულოში, მისაღებში, ჩემს საძინებელშიც კი. მე აღარ მაქვს ძალა ვიყო შუაში თქვენს შორის,“ — ვუპასუხე.

ბოლო თვეებში ყველაფერი გაუარესდა. ლევანი უმუშევრად დარჩა; ნინო სახლიდან თითქმის არ გადიოდა — მხოლოდ მაღაზიაში ან ექიმთან. მე ვმუშაობდი ორ ადგილას: დილით სკოლაში მასწავლებლად და საღამოს კერძო გაკვეთილებზე. სახლში დაბრუნებულს მუდამ დაძაბული ატმოსფერო მხვდებოდა: ჩხუბი ფულზე, საჭმელზე, ბავშვებზე (რომლებიც ჯერ არ ჰყავდათ და ალბათ არც ეყოლებოდათ ამ მდგომარეობაში).

ერთხელ ღამით გავიგონე მათი ჩხუბი:

— „შენი დედა ყველაფერში ერევა! მე არ შემიძლია ასე ცხოვრება!“ — ყვიროდა ნინო.
— „რას აკეთებ შენ საერთოდ? მთელი დღე სახლში ზიხარ და დედაჩემი რომ არ იყოს, შიმშილით მოვკვდებოდით!“ — პასუხობდა ლევანი.

მე ჩუმად ვიჯექი ჩემს ოთახში და ვცდილობდი არ მეტირა. მერე დილით ისევ ვდგებოდი და საუზმეს ვუმზადებდი ორივესთვის — თითქოს არაფერი მომხდარა.

ერთ დღესაც მივხვდი: თუ ასე გაგრძელდებოდა, ან მე დავიღუპებოდი ან ისინი. საკუთარ თავში ძალა მოვიკრიბე და გადავწყვიტე: უნდა დამესვა საზღვრები.

დღეს საღამოს ისევ იჩხუბეს. ნინო ტიროდა სამზარეულოში, ლევანი კი კედელს მუშტებს ურტყამდა მისაღებში. შევედი და ხმამაღლა ვთქვი:

„გეყოფათ! ასე ცხოვრება აღარ შეიძლება! ან თქვენ წახვალთ ამ სახლიდან, ან მე!“

ისინი გაჩუმდნენ. პირველად ცხოვრებაში ორივემ მიყურეს ისე, როგორც ადამიანს და არა უბრალოდ დედას ან სიდედრს.

„სად წავიდეთ?“ — ჩურჩულით იკითხა ლევანმა.

„არ ვიცი… მაგრამ ეს სახლი აღარ არის თქვენი თავშესაფარი. მეც ადამიანი ვარ და მჭირდება სიმშვიდე,“ — ვუპასუხე.

გავიდა რამდენიმე საათი სიჩუმეში. მერე ჩუმად შეაგროვეს ნივთები — მხოლოდ ყველაზე აუცილებელი: ლევანის ძველი ზურგჩანთა, ნინოს პატარა ჩემოდანი. კარი გაიხურა და მარტო დავრჩი.

მთელი ღამე ვერ დავიძინე. მახსენდებოდა ლევანის ბავშვობა: როგორ დავდიოდით ერთად ბოტანიკურ ბაღში; როგორ ვასწავლიდი პირველ სიტყვებს; როგორ მეხუტებოდა როცა ეშინოდა ჭექა-ქუხილის. ახლა კი მარტო ვიყავი საკუთარ სახლში — სახლში, რომელიც აღარ იყო სახლი.

დილით ტელეფონმა დარეკა:

— „დედა… მაპატიე…“ — ეს იყო ლევანი.
— „შვილო… მეც მაპატიე…“

მაგრამ ვიცოდი: რაღაც შეიცვალა სამუდამოდ.

ახლა ხშირად ვფიქრობ: დედობა ნიშნავს ყველაფერზე უარის თქმას? სად გადის ზღვარი სიყვარულსა და თვითგანადგურებას შორის? ღირს თუ არა საკუთარი თავი მსხვერპლად შესწირო იმ ადამიანებსაც კი, ვინც ყველაზე მეტად გიყვარს?

თქვენ რას იზამდით ჩემს ადგილას? სად გადის ზღვარი დედობისა და საკუთარი თავის სიყვარულს შორის?