ჩემი ძმა ყველაფერი შვილებს შესწირა, მაგრამ როცა დასჭირდა, მარტო დარჩა – ისტორია თავგანწირვისა და უმადურობის შესახებ

„დედა, რატომ ტირიხარ? მამას რამე დაემართა?“ – ეს კითხვა დამესმა მაშინ, როცა ტელეფონის ეკრანზე ჩემი ძმის სახელი აინთო. გული გამიჩერდა. უკვე რამდენიმე თვე იყო, რაც ნოდარი ავად გახდა და მე, ემიგრაციაში მყოფი, მხოლოდ შორიდან ვუყურებდი მის ტკივილს.

ნოდარი ჩემი უფროსი ძმაა. ბავშვობიდანვე მისით ვამაყობდი – ძლიერი, შრომისმოყვარე, თავმდაბალი. მამა ადრე გარდაგვეცვალა და ნოდარმა თავის თავზე აიღო ოჯახის რჩენის ტვირთი. მაშინ ჯერ კიდევ სტუდენტი იყო, მაგრამ სწავლას თავი დაანება და მშენებლობაზე დაიწყო მუშაობა. დედას ეხმარებოდა, მე და ჩვენს უმცროს დას გვზრდიდა. მისი ოცნება იყო, რომ შვილებს არაფერი მოჰკლებოდათ.

წლები გავიდა. ნოდარმა ოჯახი შექმნა – ცოლი, ორი შვილი: ლუკა და ნინი. თავიდან ყველაფერი კარგად იყო, მაგრამ ცხოვრება საქართველოში რთული გახდა. ნოდარმა გადაწყვიტა, საბერძნეთში წასულიყო სამუშაოდ. წლების განმავლობაში შრომობდა უცხო მიწაზე, რომ შვილებისთვის უკეთესი მომავალი შეექმნა. ყოველ თვე ფულს აგზავნიდა სახლში, შვილებს საუკეთესო სკოლაში სწავლობდა, ახალ ტანსაცმელს და სათამაშოებს უყიდდა. მისი ოცნება იყო, რომ ლუკა ექიმი გამხდარიყო, ნინი კი – იურისტი.

მე ხშირად ვეკითხებოდი: „ნოდარ, შენს თავს როდის მიხედავ? ასე ხომ დაიღლები?“ ის კი იღიმოდა: „ჩემი ბედნიერება მათი ბედნიერებაა.“

წლები გავიდა. ლუკამ უნივერსიტეტი დაამთავრა და გერმანიაში წავიდა სასწავლებლად. ნინიც მალე მიჰყვა. ნოდარი და მისი ცოლი მარტო დარჩნენ თბილისში. დედაჩვენი უკვე გარდაცვლილი იყო.

ერთ დღესაც ნოდარმა დამირეკა: „მარიამ, ექიმთან ვიყავი… რაღაც არ მომწონს პასუხები.“ ხმა უცნაურად დაბალი ჰქონდა. მაშინვე მივხვდი – რაღაც სერიოზული ხდებოდა.

გავიდა რამდენიმე კვირა და დიაგნოზიც დადგინდა – სიმსივნე. ნოდარი არ ჩიოდა, მაგრამ მე ვგრძნობდი მის შიშს და მარტოობას. მისი ცოლი ცდილობდა გვერდში დგომას, მაგრამ თავადაც ავადმყოფობდა.

„ლუკას დაურეკე?“ – ვკითხე ერთხელ.

„დავურეკე… ძალიან დაკავებულია, გამოცდები აქვს… ნინისაც ვუთხარი, მაგრამ სამსახურშია.“

გული მომიკვდა. ეს ის შვილები იყვნენ, რომლებსაც მამამ ყველაფერი შესწირა.

დრო გადიოდა. ნოდარი სულ უფრო სუსტდებოდა. მე საქართველოდან შორს ვიყავი – იტალიაში ვმუშაობდი მოხუცის მომვლელად და ვერაფრით შევძელი დაბრუნება. ყოველ საღამოს ვურეკავდი და ვამხნევებდი.

ერთხელაც მითხრა: „იცი, მარიამ? ზოგჯერ მგონია, რომ აღარავის ვახსოვარ… შვილებსაც კი.“

ცრემლები წამომივიდა. როგორ შეიძლებოდა ასე? სად წავიდა ის სიყვარული და მადლიერება?

ერთ დღესაც ლუკამ დამირეკა: „მარიამ დეიდა, მამას მდგომარეობაზე მინდა გკითხო… ძალიან ცუდადაა?“

„ძალიან ცუდადაა, ლუკა. შენ უნდა იყო მის გვერდით.“

„ვიცი… მაგრამ აქ ვერაფერს შევცვლი. სამსახური მაქვს, ვერც ბილეთს ვყიდულობ ასე მალე…“

გავუთიშე ტელეფონი და მთელი ღამე ვტიროდი.

ნინი საერთოდ აღარ რეკავდა.

ნოდარი სულ უფრო სუსტდებოდა. მისი ცოლი მარტო ვერ უვლიდა. მეზობლები ეხმარებოდნენ წამლების მოტანაში.

ერთ დღესაც მეზობელმა დამირეკა: „მარიამ, ნოდარს ცუდად აქვს საქმე… იქნებ ვინმე ჩამოვიდეს ოჯახიდან?“

გული გამისკდა. ლუკას და ნინის ისევ დავურეკე – არც ერთმა არ აიღო ტელეფონი.

იმ ღამეს ნოდარმა დამირეკა: „მარიამ, იცი რა მწყინს? მთელი ცხოვრება შვილებისთვის ვიცხოვრე… ახლა კი მარტო ვარ.“

„შენ არ ხარ მარტო, ნოდარ! მე ყოველთვის შენთან ვარ!“ – ვუთხარი ცრემლებით.

„ვიცი… მაგრამ მაინც მტკივა.“

რამდენიმე დღეში ნოდარი გარდაიცვალა.

ლუკა და ნინი მხოლოდ დაკრძალვაზე ჩამოვიდნენ – თავჩაღუნულები იდგნენ საფლავთან და ცრემლებიც ვერ მოიყვანეს თვალზე.

დაკრძალვის შემდეგ სახლში დავსხედით. სიჩუმე იყო.

„რატომ არ ჩამოხვედით მამასთან?“ – ვკითხე ორივეს.

ლუკამ თავი დახარა: „ვერ მოვახერხე…“

ნინიმ ცრემლები მოიწმინდა: „ვიფიქრე, უკეთ გახდებოდა…“

მაშინ მივხვდი – რაღაც ძალიან მნიშვნელოვანი დავკარგეთ როგორც ოჯახმა და როგორც საზოგადოებამაც. ჩვენი მშობლების თაობა თავგანწირვით ცხოვრობდა შვილებისთვის, ჩვენ კი მადლიერება დავკარგეთ.

ახლა ხშირად ვფიქრობ: სად დავუშვით შეცდომა? რატომ ვერ შევძელით ერთმანეთის დაფასება?

ხანდახან ღამით ვჯდები ფანჯარასთან და ვეკითხები საკუთარ თავს: ღირს თუ არა ასეთი თავგანწირვა? იქნებ შვილებს მეტი პასუხისმგებლობა უნდა ასწავლო და არა მხოლოდ სიყვარული? იქნებ სწორედ აქ დავუშვით შეცდომა?

თქვენ რას ფიქრობთ? რა არის მთავარი ოჯახში – თავგანწირვა თუ ურთიერთპასუხისმგებლობა?