ჩემი ქმრის საფულე, ჩემი ციხე: ბრძოლა თავისუფლებისთვის გაყინულ ქორწინებაში
— სად მიდიხარ ამდენი ხნით? — დამიანის ხმა სამზარეულოს კარს მიღმა მესმის, როცა ჩანთაში ფრთხილად ვაწყობ ჩემს ძველ წიგნს და პატარა ბლოკნოტს.
— წიგნის მაღაზიაში უნდა გავიარო, მერე ცოტას გავივლი, — ვცდილობ მშვიდად ვუპასუხო, მაგრამ ხმა მიკანკალებს.
დამიანი სამზარეულოში შემოდის, თვალებში მიყურებს ისე, თითქოს რაღაცას ეჭვობს. მისი მზერა ყოველთვის მაფრთხობს — არა იმიტომ, რომ რამეს დამიშავებს, არამედ იმიტომ, რომ ვიცი: მისთვის ჩემი ყოველი ნაბიჯი კონტროლის საგანია.
— ფული გაქვს? — მკითხა ისე, თითქოს ბავშვი ვიყო.
— არა, მაგრამ არ მჭირდება ბევრი…
— აიღე ჩემი საფულიდან. — მაგიდაზე დებს თავის ძველ, გაცვეთილ საფულეს. ყოველთვის ასეა: ჩემი საფულე არ მაქვს. ჩემი ფული არ მაქვს. ჩემი ცხოვრება არ მაქვს.
თორმეტი წელია ასე ვცხოვრობ. თავიდან მეგონა, რომ ეს იყო სიყვარულის გამოხატულება — რომ დამიანს ჩემი დაცვა სურდა. მერე მივხვდი: ეს იყო მისი ძალაუფლება. ჩემი სურვილები, ოცნებები, თავისუფლება — ყველაფერი მის საფულეში იდო.
დამიანი თბილისელი ბიჭია, ოჯახში გაზრდილი სადაც კაცის სიტყვა კანონია. მე კი ზუგდიდიდან ვარ, სოფლის გოგო, რომელსაც დედამ ასწავლა თავმდაბლობა და დათმენა. თავიდან მეგონა, რომ განსხვავებები დაგვაახლოვებდა. მაგრამ დროთა განმავლობაში ჩვენი განსხვავებები კედლებად იქცა.
— ივანა, სად ხარ? — დამიანის ხმა ისევ მესმის. — არ დაგავიწყდეს, საღამოს დედაჩემი მოდის.
დედამისი… ქალი, რომელიც არასდროს მიცემდა უფლებას თავი ოჯახის ნაწილად მეგრძნო. მისი ცივი მზერა ყოველთვის მაგრძნობინებდა, რომ აქ მხოლოდ სტუმარი ვიყავი.
სახლიდან გასვლისას ქარი სახეზე მეხება. თავისუფლების სუნი აქვს ამ ქარს. მაგრამ ვიცი: ეს დროებითია. მალე ისევ იმ სახლში უნდა დავბრუნდე, სადაც ჩემი ადგილი მხოლოდ სამზარეულოსა და ბავშვების ოთახს შორისაა.
მეგობრები აღარ მყავს. დამიანს არ უყვარს, როცა ვინმესთან ვსაუბრობ. ერთხელ მითხრა: „ქალს ბევრი მეგობარი არ უნდა ჰყავდეს — ოჯახი საკმარისია.“
ბავშვები მიყვარს — მათთვის ვცოცხლობ. მაგრამ ხანდახან მგონია, რომ მათაც ვატყუებ: ვაჩვენებ ბედნიერ დედას, როცა სინამდვილეში შიგნით ნელ-ნელა ვქრები.
ერთხელ დედაჩემმა დამირეკა ზუგდიდიდან:
— ივანა, როგორ ხარ?
— კარგად ვარ, დედა.
— მართლა კარგად ხარ?
ვერაფერი ვუთხარი. როგორ უნდა ავუხსნა დედას, რომ კარგად არ ვარ? რომ ჩემი ცხოვრება სხვის ხელშია?
ერთ დღესაც ყველაფერი შეიცვალა. დილით დამიანმა მითხრა:
— დღეს ბანკში უნდა წავიდე. შენ სახლში დარჩი.
— შეიძლება მეც წამოვიდე? — ვკითხე მოულოდნელად.
— რად გინდა? მაინც ვერაფერს გააკეთებ.
ამ სიტყვებმა გული მომიკლა. მთელი დღე ვფიქრობდი: მართლა ასე უსარგებლო ვარ? მართლა არაფერი შემიძლია?
საღამოს ბავშვები დაძინდნენ. სამზარეულოში ჩუმად ვიჯექი და ჩაის ვსვამდი. დამიანი ტელევიზორს უყურებდა. უცებ ხმამაღლა თქვა:
— ივანა, ხვალ ჩემი მეგობრები მოვლენ. ყველაფერი წესრიგში იყოს.
— კარგი…
— და კიდევ… ცოტა ფული დაგრჩა? ჩემი საფულიდან აიღე.
ამ სიტყვებზე ცრემლები წამომივიდა. ჩუმად ავდექი და საძინებელში შევედი. კარი ჩავკეტე და სარკეში ჩავიხედე: ქალი მიყურებდა, რომელსაც საკუთარი თავი აღარ ახსოვდა.
იმ ღამეს პირველად დავწერე დღიურში:
„დღეს ისევ მის საფულეში ჩავიხედე. იქ ჩემი ოცნებებია ჩაკეტილი.“
მეორე დღეს დილით ბავშვები სკოლაში წავიყვანე და გზაში შემთხვევით ძველი მეგობარი შემხვდა — ნინო.
— ივანა! სად დაიკარგე?
— ნინო… უბრალოდ ბევრი საქმე მაქვს.
— შენ არ ხარ კარგად… თვალებში გეტყობა.
მინდოდა ყველაფერი მომეყოლა — მაგრამ ვერ შევძელი. მხოლოდ ჩავეხუტე და ჩუმად ვუთხარი:
— ნინო, ხანდახან მგონია, რომ აღარ ვიცი ვინ ვარ.
ნინომ ხელი ჩამკიდა:
— მოდი ჩემთან საღამოს. უბრალოდ ვისაუბროთ.
სახლში დაბრუნებულმა დამიანის საფულეს შევხედე მაგიდაზე და პირველად ცხოვრებაში გამიჩნდა სურვილი — უბრალოდ ავიღო და წავიდე. გავიქცე სადმე შორს, სადაც არავინ მიცნობს.
მაგრამ ბავშვები…
იმ საღამოს ნინოსთან წავედი. პირველად წლების შემდეგ ხმამაღლა ვთქვი:
— ნინო, მე აღარ შემიძლია ასე ცხოვრება. ყველაფერი მის ხელშია: ფული, დრო, ჩემი ცხოვრება…
ნინომ ჩაი მომიდუღა და მშვიდად მითხრა:
— ივანა, შენ მარტო არ ხარ. ბევრ ქალს ასე უწევს ცხოვრება საქართველოში — ქმრის კონტროლის ქვეშ. მაგრამ შეგიძლია შეცვალო ყველაფერი.
— როგორ? ბავშვები? ოჯახი?
— შენი ბედნიერება მათაც სჭირდებათ. თუ შენ უბედური ხარ — ისინი ამას გრძნობენ.
იმ ღამეს სახლში დაბრუნებულმა დამიანს პირდაპირ ვუთხარი:
— მინდა მუშაობა დავიწყო.
დამიანმა გაკვირვებით შემომხედა:
— რად გინდა? მე ხომ ყველაფერს გაძლევ?
— მე მინდა საკუთარი ფული მქონდეს. მინდა ვიცოდე, რომ რაღაც შემიძლია…
დამიანმა გაიცინა:
— ქალს ოჯახი უნდა ეყოს საკმარისი.
ამ სიტყვებმა საბოლოოდ გადამაწყვეტინა: აღარ შემეძლო ასე ცხოვრება.
მეორე დღეს ბავშვები სკოლაში წავიყვანე და სამსახურის ძებნა დავიწყე. თავიდან რთული იყო — გამოცდილება არ მქონდა, არც განათლება საკმარისი. მაგრამ ერთ პატარა ბიბლიოთეკაში დამასაქმეს ნახევარ განაკვეთზე.
დამიანმა როცა გაიგო:
— რა გინდა იქ? მაინც არაფერს გამოიმუშავებ!
მაგრამ მე უკვე აღარ მაინტერესებდა მისი აზრი. პირველად ცხოვრებაში საკუთარი თავი დავინახე სარკეში — ქალი, რომელსაც შეუძლია რაღაც შეცვალოს.
ბავშვებიც შეიცვალნენ: უფრო გახსნილები გახდნენ ჩემთან. ერთხელ პატარა ლუკამ მითხრა:
— დედა, შენ ახლა უფრო ბედნიერი ხარ!
დამიანი კი უფრო აგრესიული გახდა: ხშირად ჩხუბობდა, ხმას უწევდა. ერთხელაც მითხრა:
— თუ ასე გააგრძელებ — წადი!
გავჩერდი და მშვიდად ვუპასუხე:
— შეიძლება მართლა უნდა წავიდე…
იმ ღამეს ბავშვებთან ერთად დავიძინე და პირველად წლების შემდეგ მშვიდად მეძინა.
ახლა უკვე ერთი წელია დამოუკიდებლად ვცხოვრობ ბავშვებთან ერთად პატარა ბინაში საბურთალოზე. რთულია — ფული სულ არ გვყოფნის, მაგრამ თავისუფლება სხვა გრძნობაა: დილით როცა ვიღვიძებ ვიცი — დღე ჩემია.
ხანდახან ქუჩაში დამიანს ვხვდები: ისევ ისეთი ამაყი მზერა აქვს. მაგრამ მე აღარ მეშინია მისი თვალების.
ხშირად ვფიქრობ: იქნებ შეიძლებოდა სხვანაირად ყოფილიყო? იქნებ მეტი უნდა მეჩხუბა ან უფრო ადრე უნდა გამებედა ნაბიჯის გადადგმა?
მაგრამ ახლა ვიცი: ჩემი ცხოვრება ჩემს ხელშია და აღარავის საფულეშია ჩაკეტილი.
ხანდახან ღამით ფანჯარასთან ვდგავარ და საკუთარ თავს ვეკითხები: რამდენ ქალს აქვს საქართველოში ასეთი ცხოვრება? რამდენი ქალი ცხოვრობს სხვის საფულეში ჩაკეტილი?