ერთ ჭერქვეშ: ბაბუასთვის ბრძოლა და სიმართლის ძიება

„შენს ბებიას ასე უყურებ?“ – ეს სიტყვები ისე მკვეთრად ჩამესმა, თითქოს ოთახში მარტო მე და ნინო ვიყავით, თუმცა სამზარეულოში კიდევ ორი მეზობელი იდგა. ნინოს თვალებში ბრაზი და რაღაც გაურკვეველი ეჭვი ჩანდა. მე კი ხელში ჩაის ჭიქა მეჭირა და ვცდილობდი არ შემემჩნია, როგორ ამიკანკალდა თითები.

„რას გულისხმობ, ნინო?“ – ძლივს ამოვილუღლუღე.

„ყველა ხედავს, რომ შენი ბებია მარტო ზის აივანზე. შენ კი ან სამსახურში ხარ, ან სადღაც გარბიხარ. ასე არ შეიძლება, შვილო.“

მეზობლების მზერა ერთიანად მომეყარა. თითქოს ყველა ელოდა, რას ვუპასუხებდი. იმ წამს მივხვდი, რომ ეს უბრალო შენიშვნა არ იყო – ეს იყო ბრალდება, რომელსაც მთელი ეზო გაიგებდა.

ჩემი ბებია, თამარი, 82 წლისაა. ომის დროს სოხუმიდან გამოიქცა და თბილისში ახალი ცხოვრება დაიწყო. მამაჩემი ადრე გარდაიცვალა, დედა კი ემიგრაციაში წავიდა საბერძნეთში, რომ მე და ბებია როგორმე გაგვეტანა თავი. ასე დავრჩით ორნი – მე და თამარი.

ბავშვობაში ბებია ყველაფერს მიცვლიდა: სკოლაში მიმყავდა, საჭმელს მიმზადებდა, ზღაპრებს მიყვებოდა. ახლა კი ყველაფერი შეიცვალა – მე ვმუშაობ ბანკში, დილიდან საღამომდე ოფისში ვარ. საღამოს დაღლილი ვბრუნდები სახლში და ვცდილობ, ბებიას გვერდით დავჯდე, მაგრამ ხშირად ისე მეძინება, რომ ვერც ვუსმენ ბოლომდე მის მონათხრობებს.

ნინოს სიტყვებმა თითქოს დამაბრმავა. იმ ღამით ვერ დავიძინე. ვიხსენებდი ბოლო კვირებს: რამდენჯერ დავტოვე ბებია მარტო? რამდენჯერ ვუთხარი: „ახლა არ მცალია“? იქნებ მართლა ვერ ვხედავდი, როგორ უჭირდა?

მეორე დღეს სამსახურში ვერაფერზე ვკონცენტრირდი. უფროსმა შემომხედა და მკითხა: „ყველაფერი რიგზე გაქვს?“ თავი დავუქნიე, მაგრამ გულში ქაოსი მქონდა.

საღამოს სახლში მისულს ბებია ისევ აივანზე დამხვდა. თმა ლამაზად ჰქონდა შეკრული, მაგრამ თვალებში სევდა ედგა.

„თამარ ბებო, რამე გინდა?“ – ვკითხე უხერხულად.

„არა, შვილო. უბრალოდ ვფიქრობდი…“

„რაზე?“

„შენზე. შენს დედაზე. იმაზე, როგორ შეიცვალა ყველაფერი.“

დავჯექი მის გვერდით. პირველად გავბედე და ხმამაღლა ვკითხე:

„ბებო, გიჭირს? მარტო ხარ? გინდა მეტი დრო გავატარო შენთან?“

თამარმა ხელი ჩამკიდა.

„შვილო, ვიცი რომ გიჭირს. ვიცი, რომ მუშაობ და ცდილობ ყველაფერი გააკეთო ჩემთვის. მაგრამ ხანდახან მარტო ყოფნა ძალიან მძიმეა…“

ეს სიტყვები გულში დამრჩა. მეორე დღეს ნინოს შევხვდი ეზოში.

„ნინო დეიდა, მინდა გითხრა – ვიცი, რომ ჩემი ბებია მარტო ზის ხოლმე. მაგრამ გთხოვთ, სანამ სხვებთან ილაპარაკებთ ამაზე, მოდით ჩემთან და ერთად მოვიფიქროთ რამე.“

ნინო გაკვირვებული მიყურებდა.

„მე უბრალოდ მინდოდა დაგხმარებოდი…“

„მეც მინდა დახმარება. მაგრამ ჭორაობით არაფერი გამოვა.“

ამ საუბრის შემდეგ ეზოში ატეხილი ჭორები თითქოს ჩაცხრა. მაგრამ შინაგანი ბრძოლა არ დამთავრებულა.

დედას დავურეკე საბერძნეთში.

„დედა, მგონი ბებია მარტოობას ვერ უძლებს. მე კი ვერ ვახერხებ მასთან ყოფნას ისე ხშირად, როგორც უნდა.“

დედამ ამოიოხრა.

„შვილო, მეც ასე ვიყავი ჩემს დედასთან… ემიგრაციაში ყოფნა ყველაზე რთული მაშინაა, როცა იცი – სახლში ვიღაც გელოდება.“

მივხვდი: ყველა ჩვენგანი თავისებურად იტანჯება – დედა უცხო ქვეყანაში მარტო მუშაობს; ბებია სახლში მარტო ზის; მე კი შუაში ვარ – პასუხისმგებლობისა და დანაშაულის გრძნობით სავსე.

ერთ დღესაც ბებია ცუდად გახდა. სასწრაფო გამოვიძახე. ექიმმა მითხრა: „სტრესი აქვს. მეტი ყურადღება სჭირდება.“

იმ ღამით პირველად ავტირდი ბავშვივით.

მეორე დილით სამსახურში მივედი და უფროსს ვთხოვე ნახევარი განაკვეთი. მან გაკვირვებით შემომხედა:

„შენი კარიერა საფრთხეში იქნება.“

„ჩემი ოჯახი უფრო მნიშვნელოვანია.“

ახლა ნახევარ დღეს სახლში ვარ – ბებიასთან ერთად ვსვამ ჩაის, ვუსმენ მის ისტორიებს სოხუმზე, ომზე, დაკარგულ ბავშვობაზე. ზოგჯერ ვფიქრობ: იქნებ ეს ყველაფერი ადრე უნდა გამეკეთებინა?

მეზობლები ისევ გვიყურებენ – ზოგი თანაგრძნობით, ზოგი ეჭვით. მაგრამ ახლა ვიცი: სხვისი აზრი ნაკლებად მნიშვნელოვანია იმასთან შედარებით, რასაც შინაგანად ვგრძნობ.

ერთხელ ნინომ ისევ მომიახლოვდა:

„იცი რა? შენს ადგილას ბევრი ვერ გაუძლებდა ამ ყველაფერს.“

გავუღიმე.

„არც მე ვიცი, რამდენ ხანს გავუძლებ. მაგრამ ახლა მაინც ვიცი – ჩემი ბებია მარტო აღარ არის.“

ზოგჯერ ღამით ვფიქრობ: რამდენი ოჯახია საქართველოში ასე – ემიგრაციაში წასული დედებით, მარტო დარჩენილი მოხუცებით და შვილებით, რომლებიც ცდილობენ ყველაფერი მოასწრონ? რამდენი ჩვენგანი ცხოვრობს სხვისი თვალით?

ახლა მხოლოდ ერთი კითხვა მაქვს: რას ნიშნავს იყო კარგი შვილი ან კარგი შვილიშვილი? სად გადის ზღვარი სიყვარულსა და პასუხისმგებლობას შორის? იქნებ თქვენც გქონიათ მსგავსი განცდები?