სახელი, რომელიც არ უნდა დავივიწყოთ: ბრძოლა ტრადიციასა და არჩევანს შორის ჩემს ოჯახში

— ვერასდროს ვიფიქრებდი, რომ ასეთი დღე დადგებოდა… — ჩუმად ვთქვი, როცა ტელეფონის ეკრანზე ივანეს სახელი ამოვიკითხე. გული მიჩქარდებოდა, ხელები მიკანკალებდა. ვიცოდი, რომ დღეს საბოლოოდ გადაწყდებოდა, რა დაერქმეოდა ჩემს პირველ შვილიშვილს. ეს არ იყო უბრალოდ სახელი — ეს იყო ჩემი მამის ხსოვნა, ჩვენი ოჯახის ფესვები, ჩვენი ტრადიცია.

— დედა, გთხოვ, ნუ გაართულებ ყველაფერს… — ივანეს ხმა დაღლილი და მოღუშული იყო. — მე და ლეილამ გადავწყვიტეთ, რომ ბავშვს დავარქმევთ ნიკოლოზს.

— ნიკოლოზს? — სიტყვები ყელში გამეჩხირა. — ივანე, ხომ იცი, მამაჩემისთვის რა მნიშვნელობა ჰქონდა ამ ყველაფერს? ხომ გითხარი, რომ მისი სახელი… რომ ეს ჩვენი ოჯახის ისტორიაა!

— დედა, გთხოვ… — ჩაერთო ლეილაც, რომელიც ყოველთვის თავაზიანი იყო ჩემთან, მაგრამ ახლა ხმაში სიმტკიცე იგრძნობოდა. — ჩვენ გვინდა, რომ ჩვენს შვილს თავისი გზა ჰქონდეს. ნიკოლოზი ორივეს მოგვწონს და გვგონია, რომ ასე უკეთესი იქნება.

— უკეთესი ვისთვის? — ვკითხე ჩურჩულით. — თქვენთვის? ჩემთვის? თუ იმ კაცისთვის, რომელმაც მთელი ცხოვრება ამ ოჯახისთვის იბრძოლა?

ტელეფონი გავთიშე და ცრემლები წამომივიდა. ფანჯარასთან მივედი. გარეთ თბილისი ჩვეულებრივად ცხოვრობდა: მანქანების ხმაური, ბავშვების სიცილი ეზოში, მზის სხივები ძველი კორპუსების სახურავებზე. მე კი მეგონა, რომ ჩემი სამყარო ინგრეოდა.

მამაჩემი — გიორგი — უბრალო კაცი იყო. ომიდან დაბრუნებულმა საკუთარი ხელით ააშენა სახლი კახეთში, სადაც ბავშვობა გავატარე. მისი სახელი ყოველთვის განსაკუთრებულად ჟღერდა ჩემთვის: სიმტკიცე, სითბო და ღირსება იყო მასში. როცა გარდაიცვალა, პირობა მივეცი საკუთარ თავს, რომ მისი სახელი ოჯახში არ დაიკარგებოდა.

წლების განმავლობაში ეს ტრადიცია ყველასთვის მნიშვნელოვანი იყო. ჩემი ძმა თავის შვილს გიორგის არქმევდა; ბიძაჩემის ოჯახშიც ასე იყო. მე კი მხოლოდ ერთი შვილი მყავდა — ივანე. ყოველთვის მეგონა, რომ ისიც ასე მოიქცეოდა.

მაგრამ დრო შეიცვალა. ივანე გერმანიაში წავიდა სასწავლებლად, იქვე შეხვდა ლეილას — ბოშა წარმოშობის გოგონას ბოსნიიდან. თავიდანვე ვიცოდი, რომ განსხვავებული იქნებოდა მათი ოჯახი: სხვა კულტურა, სხვა წესები. მაგრამ გულში მაინც მჯეროდა, რომ ჩემი შვილი არ დაივიწყებდა იმას, რაც ჩვენთვის ასე ძვირფასია.

როცა პირველად მითხრეს, რომ ბავშვს ელოდნენ, სიხარულისგან ცრემლები წამომივიდა. უკვე ვგეგმავდი, როგორ მოვუყვებოდი პატარა გიორგის ბაბუაზე; როგორ წავიყვანდი კახეთში და ვაჩვენებდი იმ სახლს, სადაც მისი ფესვები იწყებოდა.

მაგრამ ახლა ყველაფერი სხვანაირად იყო.

— ნანა დეიდა, ხომ კარგად ხართ? — მომესმა მეზობლის ხმა კარს მიღმა.

— კი, მადლობა თამარ… უბრალოდ ცოტა დავიღალე.

თამარი შემოვიდა და ჩაი მომიტანა. ვუყურებდი მის მზრუნველ სახეს და მინდოდა ყველაფერი მომეყოლა — ჩემი ტკივილი, ჩემი იმედგაცრუება. მაგრამ სიტყვები ვერ ვიპოვე.

— შვილიშვილს რა დაარქვეს? — მკითხა ბოლოს.

— ჯერ არ ვიცი… — მოვიტყუე და თავი ჩავხარე.

იმ ღამით ვერ დავიძინე. ფიქრებში მამაჩემის ხმა მესმოდა: „შვილო, მთავარი სიყვარულია ოჯახში…“ მაგრამ როგორ უნდა დავივიწყო ის ტრადიცია, რომელიც თაობებს აერთიანებს?

რამდენიმე დღის შემდეგ ივანემ დამირეკა.

— დედა… ვიცი, რომ გტკივა. მაგრამ გთხოვ, გაიგე ჩვენი არჩევანი. ლეილასთვისაც მნიშვნელოვანია თავისი ოჯახური ფესვები; ნიკოლოზი ორივეს გვიყვარს.

— ივანე… მე ხომ მხოლოდ ერთი რამ გთხოვე… მხოლოდ ერთი…

— ვიცი… მაგრამ ხომ არ ნიშნავს ეს იმას, რომ შენი მამა დავივიწყეთ? ხომ შეიძლება სხვა გზით გავაგრძელოთ მისი ხსოვნა?

— როგორ? — ვკითხე სასოწარკვეთილი.

— იქნებ ერთად წავიდეთ კახეთში; ვაჩვენოთ ბავშვს ის ადგილი; მოვუყვეთ მის შესახებ… იქნებ ასე შევინარჩუნოთ ის ნაწილი ჩვენი ოჯახის ისტორიიდან?

გული მომეწურა. ვიცოდი, რომ ივანე მართალი იყო თავისებურად. მაგრამ მაინც ვერ ვეგუებოდი იმ აზრს, რომ ჩემი მამის სახელი აღარ გაგრძელდებოდა ჩვენს ოჯახში.

რამდენიმე კვირის შემდეგ გერმანიაში ჩავედი. პატარა ნიკოლოზი პირველად დავინახე: შავი თმა ჰქონდა და ისეთი თვალები — თითქოს მამაჩემის სიღრმე ჩანდა მათში.

ლეილამ გულში ჩამიკრა ბავშვი.

— ვიცი, თქვენთვის რთულია… მაგრამ გპირდებით: თქვენს ისტორიას არასდროს დავივიწყებთ.

იმ ღამით ივანესთან ვისხედით სამზარეულოში.

— დედა… შენ მასწავლე სიყვარული და პატივისცემა ოჯახის მიმართ. მაგრამ დრო იცვლება… ჩვენც უნდა ვისწავლოთ ერთმანეთის გაგება.

— იქნებ მართალი ხარ… იქნებ მთავარი სახელზე მეტად ისაა, თუ როგორ გავაგრძელებთ ერთმანეთის სიყვარულს…

გული ისევ მტკიოდა, მაგრამ პირველად ვიგრძენი შვება: ტრადიცია მხოლოდ სახელში არ არის; ის ჩვენს ისტორიებშია, ჩვენს ურთიერთობაში.

ახლა ხშირად ვფიქრობ: სად მთავრდება ტრადიცია და იწყება პირადი არჩევანი? როგორ უნდა შევინარჩუნოთ ჩვენი ფესვები ისე, რომ შვილებს თავისუფლება არ წავართვათ? იქნებ სწორედ ამ კითხვებზე პასუხის ძიებაა მთავარი ოჯახური სიყვარული?